ΤΑ ΕΥΔΙΑΚΡΙΤΑ ΙΧΝΗ 13 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ

"Αρχιτέκτονες και Αρχιτεκτονική στην οθόνη"
13 ταινίες -που αξίζει να δούμε-
προβάλλονται στο Κέντρο
Αρχιτεκτονικής της Μεσογείου (ΚΑΜ)
στα Χανιά,από 4 -7.12.08

Η πρόσκληση και το δελτίο τύπου (παρακάτω) έρχονται από τα φιλόξενα -πάντα- για την Αρχιτεκτονική , Χανιά και το ΚΑΜ. Ο Αρχιτέκτονας Δημήτρης Αντωνακάκης με επιμονή και προσωπική αφιέρωση ,τώρα και 12 χρόνια, έχει μετατρέψει την πόλη σε "πυκνωτή και πομπό" κάθε αρχιτεκτονικής δραστηριότητας -και όχι μόνο- και έχει αποδείξει πως οι σοβαρές προσπάθειες που γίνονται με μεράκι και γνώση μπορούν να διαμορφώσουν ένα τοπίο πραγμάτων κι ένα Τόπο που μπορεί να γίνεται ελκυστικός για πολλούς. Αξίζει να πάει κανείς στα Χανιά αυτό το τετραήμερο και δεν χρειάζεται να αγαπά μόνο την Αρχιτεκτονική.Ίσως η εμπειρία που αποκομίσει τον κάνει λίγο παραπάνω απαιτητικό και για τον τόπο που κατοικεί ο ίδιος.

Odyss 3.12.08

Τάκης Ζενέτος, Σπίτι στο Καβούρι, 1959-61

Το Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου (Μεγάλο Αρσενάλι, Παλιό Λιμάνι Χανίων) σε συνεργασία με την Εταιρεία Παραγωγής ταινιών CINERGON και με την ευγενική χορηγία επικοινωνίας της ΕΡΤ, οργανώνει για πρώτη φορά, μία σειρά προβολών πάνω στο έργο και την προσωπικότητα 13 Ελλήνων Αρχιτεκτόνων. Οι ταινίες θα προβάλλονται κάθε βράδυ από την Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου έως και την Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 2008. Οι προβολές θα ξεκινούν στις 19:30.

Τις ταινίες αυτές παρουσίασε σε πρώτη φάση η ελληνική τηλεόραση. Η πρωτοβουλία αυτή της ΕΡΤ να παρουσιάσει μια σειρά από αρχιτέκτονες στο πρόγραμμά της είναι εξαιρετικά σημαντική και πιστεύουμε ότι δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη. Είναι δυστυχώς συνηθισμένο στην καθημερινότητά μας θέματα που θα έπρεπε να απασχολούν την κοινή γνώμη και τα ΜΜΕ να περνούν απαρατήρητα και όταν προβάλλονται να μην επανατροφοδοτούνται με μια ουσιαστική κριτική συζήτηση. Έτσι δεν μπορούν να οδηγήσουν σε κάποια συμπεράσματα που θα επιτρέψουν τη βελτίωση της επόμενης προσέγγισης αντίστοιχων προσπαθειών.

Το ΚΑΜ επιχειρώντας να παρέμβει σε αυτή τη δημόσια αδιαφορία, η οποία αφήνει στο περιθώριο προσπάθειες σημαντικές, και να ανοίξει ένα ουσιαστικό διάλογο πάνω σε θέματα αρχιτεκτονικής πολεοδομίας και περιβάλλοντος, 12 χρόνια τώρα οργανώνει με επιμονή και συστηματικά σχετικές εκδηλώσεις. Σε αυτές τις εκδηλώσεις προστίθεται και αυτή της προβολής των 13 ταινιών και της δημόσιας συζήτησης που θα επακολουθήσει με τους ανθρώπους που πήραν αυτή τη θαυμάσια πρωτοβουλία.

Πρόγραμμα προβολών:
Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου: Δημήτρης Πικιώνης, Πάτροκλος Καραντινός, Κυριάκος Παναγιωτάκος, Αριστομένης Προβελέγγιος.
Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου: Κωνσταντίνος Δοξιάδης, Κλέων Κραντονέλλης, Κωνσταντίνος Δεκαβάλλας, Σούλα Τζάκου.
Σάββατο 6 Δεκεμβρίου: Γιάννης Δεσποτόπουλος, Θουκυδίδης Βαλεντής, Άρης Κωνσταντινίδης.
Κυριακή 7 Δεκεμβρίου: Τάκης Ζενέτος, Δημήτρης Φατούρος.

Tο Σάββατο 6 Δεκεμβρίου, δεδομένου ότι θα έχει προηγηθεί πρωί και απόγευμα η ημερίδα που οργανώνει το ΚΑΜ με το Ε.Μ.Π. σχετικά με το έργο των αδερφών Μπίρη, μπορεί να προκύψει ένας σύντομος κύκλος συζήτησης, δεδομένου ότι ο Γ. Δεσποτόπουλος ήταν δάσκαλος τους και εκτιμούσαν βαθιά το έργο του Α. Κωνσταντινίδη.

Την Κυριακή 7 Δεκεμβρίου μετά την προβολή των δύο τελευταίων ταινιών, στις 20:30, θα πραγματοποιηθεί δημόσια συζήτηση με προσκαλεσμένους ομιλητές τους: Δ. Γόντικα, πρόεδρο τηλεόρασης, Ν. Ταμιολάκη, παραγωγό ταινών, Γ. Τζιρτζιλάκη, αρχιτέκτονα, επίκ. καθηγ. του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, επιστημονικό επιμελητή των ταινιών, Σπ. Παπαδόπουλο, σκηνοθέτη, αρχιτέκτονα, επίκ. καθηγ. του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Θ. Παπαδουλάκη, σκηνοθέτη και Δ. Ρηγόπουλο, δημοσιογράφο, οι οποίοι σε σύντομες ομιλίες (15’) θα τοποθετηθούν πάνω στα ειδικά προβλήματα που αντιμετώπισαν, τους τρόπους που τα ξεπέρασαν αλλά και στα γενικά προβλήματα που παρουσιάζει μια μεθοδική παρουσίαση του αρχιτεκτονικού έργου από την τηλεόραση, όταν απευθύνεται ταυτόχρονα στους επαγγελματίες του είδους, αλλά και σε ένα όχι εξειδικευμένο κοινό.

Η είσοδος στις προβολές και στις συζητήσεις ελεύθερη.

Η ΑΚΑΤΑΛΥΤΗ ΠΝΟΗ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΥ

Η Casa del fascio του Giuseppe Terragni*, 72 χρόνια μετά την
ολοκλήρωσή της στο Κόμο (Β. Ιταλία), εξακολουθεί να γοητεύει
με τον ποιητικό της «ρασιοναλισμό» και αντιστέκεται πάντα
με εκπληκτική διαύγεια στην αχαλίνωτη ρητορεία της σημερινής
«κατανάλωσης» που κινδυνεύει να μετατρέψει την Αρχιτεκτονική
-του άπληστου αναπτυγμένου κόσμου- σε ανατριχιαστικό
εργαστήρι του δρ Καλιγκάρι**

G.Terragni,Casa del Fascio,Kόμο- Iταλία / φωτο.Ε.Πεπόνης(2008)

Μερικές φωτογραφίες από το Κόμο της Β. Ιταλίας, σταλμένες πριν λίγες μέρες από το φίλο Αρχιτέκτονα Μανόλη Πεπόνη που πήγε εκεί αυτό το μήνα, ήταν η αφορμή για να θυμηθώ και πάλι τη δουλειά και την αξεπέραστη αρχιτεκτονική κατάθεση του Giuseppe Terragni στην Αρχιτεκτονική του 20ου αιώνα , ιδιαίτερα την «ηρωική» εποχή που αναπτύσσονταν ο μοντερνισμός σε μια περίοδο μεγάλου καλλιτεχνικού, αρχιτεκτονικού και βέβαια κοινωνικού και πολιτικού αναβρασμού. Μεγάλο μέρος αυτής της κληρονομιάς κατάφερα να δω κι ο ίδιος πριν από 12 χρόνια σε μια επίσκεψή μου εκεί.

Η αρχιτεκτονική του μπετόν, γέννημα μιας νέας τότε ακόμη κατασκευαστικής καινοτομίας που εισήγαγε με ριζοσπαστικό τρόπο τα νέα υλικά στο πεδίο της αρχιτεκτονικής του «θαυμαστού» καινούριου κόσμου μετά την τεχνογνωσία που έφερε η δεύτερη βιομηχανική επανάσταση ,υπήρξε ένας προνομιακός χώρος έκφρασης για το μέγιστο αρχιτέκτονα-ποιητή του πρώιμου μοντερνισμού του μεσοπολέμου τον Giuseppe Τerragni.

Είναι μοναδικός ο τρόπος που κατάφερε να στοιχειώσει μέσα στο έργο του εκείνη την εκπληκτική συναίρεση της «πολιτισμικής γεωμετρίας» των χαράξεων και της ορθολογικής μορφής δημιουργώντας τα ιδιοφυή και επεξεργασμένα λειτουργικά και τυπολογικά κτιριακά του δοκίμια που ενσωματώνουν όλη την πνοή της νεωτερικότητας και εξακολουθούν πάντα να αποτελούν «ιερούς» τόπους της καταστατικής περιόδου της μοντέρνας Αρχιτεκτονικής του μπετόν.

Από το 1909 που ο Γερμανός Peter Behrens σχεδιάζοντας και κατασκευάζοντας το περίφημο Turbinehalle της AEG στο Βερολίνο, μετασχημάτισε ένα χώρο βαριάς βιομηχανικής χρήσης σε μορφολογικό προανάκρουσμα μιας ριζοσπαστικής αρχιτεκτονικής μετάβασης, ίσαμε το 1932-36 που στην περιοχή των λιμνών στο Κόμο ο Giuseppe Terragni με την έμπνευση και το ταλέντο του μετέτρεψε ένα κτίριο γραφείων του Ιταλικού φασιστικού κόμματος σε κτισμένη επιτομή και εμβληματική γεωμετρική δομή και μανιφέστο μιας ριζικά καινούριας αρχιτεκτονικής, είχαν περάσει μόλις 23 χρόνια. Χρόνια γεμάτα από ανατροπές ,ρήξεις και συζητήσεις που κατάφεραν να γονιμοποιήσουν στο χώρο της Αρχιτεκτονικής, της Τέχνης και των ιδεών μεγαλόπνοα προγράμματα και μανιφέστα που χαρακτήρισαν ολόκληρο τον αιώνα που ακολούθησε και σημάδεψαν οριστικά το πέρασμα σ΄ένα καινούριο κόσμο. Βέβαια η εκρηκτική και αμφίθυμη αυτή εποχή σημαδεύτηκε από τη μεγάλη κρίση του μεσοπολέμου και τους δυο παγκόσμιους αφανισμούς και είναι πραγματικά να διερωτάται κανείς πως δεν κατάφερε να αποτρέψει με την ορμή της και τον επηρεασμό των συνειδήσεων, το άνοιγμα της πύλης της Κόλασης στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης όπου αφανίστηκαν εκατομμύρια Εβραίοι, τσιγγάνοι και διαφορετικοί κάθε λογής. Στο σημείο αυτό όμως αξίζει να θυμίσω πως το Γενάρη του ΄42 στη σύσκεψη των ναζί για την «τελική λύση» από τους 15 που συμμετείχαν, οι 12 είχαν ανώτατη μόρφωση και πρόσθετους ακαδημαϊκούς τίτλους. Αυτό όμως δεν στάθηκε αρκετό για να αποτρέψει την απόφασή τους γιατί ο «Λόγος» είχε εκλείψει και κανένας ηθικός φραγμός δεν απέμενε. Εξ άλλου μετά τη φοβερή «νύχτα των κρυστάλλων» ,ο ζόφος είχε κυριαρχήσει παντού.

Είχα πάντα την προσωπική απορία πως η ρώσικη αβαν-γκαρντ και οι πρωτοπορίες της τέχνης και της αρχιτεκτονικής του Bauhaus και του ποιητικού μοντερνισμού του μεσοπολέμου, πως το Dada και ο σουρεαλισμός που προσπάθησε να απελευθερώσει τη ζωγραφική από τα δεσμά κάθε φορμαλισμού, πως η ψυχανάλυση και η ερμηνεία και η εισαγωγή του ονειρικού στοιχείου και στην καλλιτεχνική ανάλυση, πως τα πολιτικά προγράμματα της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και ο διεθνικός αγώνας στην Ισπανία το ΄36 για την Ελευθερία, δεν κατάφεραν να συγκρατήσουν το ξύπνημα του τέρατος του πολέμου και τον ανθρώπινο παραλογισμό και να αποτρέψουν τη μετατροπή της εποχής της νεωτερικότητας σε ορθάνοιχτη πύλη του ερέβους στο Άουσβιτς και αλλού, πάνω στην οποία με απίστευτο κυνισμό γράφονταν με ειρωνικό (?) τρόπο το σύνθημα, «η εργασία απελευθερώνει»(arbeit macht frei). Γιατί δεν κατάφερε η τέχνη και η υψηλή αρχιτεκτονική, η διανόηση και το ουμανιστικό ιδεώδες, να εξημερώσει το θηρίο που υπάρχει μέσα μας και το άφησε να εκφραστεί τόσο βίαια, στις μαζικές δίκες και την εξάπλωση των γκουλάγκ στη Μόσχα το ’35, στην ισοπέδωση της Γκερνίκα στην Ισπανία από τους «κόνδορες» της νέας φαιάς τάξης του φασιστικού παραληρήματος, στη φασιστική πανούκλα που σάρωσε την Ευρώπη και τον κόσμο για 15 χρόνια, στους βομβαρδισμούς των αθώων στη Δρέσδη ,τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι?

Πάντα είχα την απορία πως κατάφερε ο ιταλικός φασισμός να συναγάγει στις τάξεις του και να τον υπηρετήσουν με απίστευτη αφοσίωση όλα τα μέλη της εικαστικής και της αρχιτεκτονικής πρωτοπορίας εκείνης της περιόδου. Τι να πει κανείς για τη μετατροπή του Ezra Pound και του Σελίν σε οργισμένους κήρυκες και απολογητές της πιο σκοτεινής και αποκρουστικής πολιτικής τάξης που παγιώθηκε στην Ευρώπη από το φασισμό και το ναζισμό στη διάρκεια του μεσοπολέμου? Η τέχνη που δεν δίστασε να τεθεί κι η ίδια στη υπηρεσία της «Επανάστασης» δεν κατάφερε στο τέλος να εναντιωθεί και να αντιπαλέψει τη μετατροπή και της ίδιας σε Κρόνο που κατασπάραξε τα ίδια τα παιδιά του. Ο φλογερός Μαγιακόφσκι φύτεψε μια σφαίρα στο κεφάλι του όταν είδε να καταρρέει το προσωπικό, το ερωτικό και το επαναστατικό του όραμα, οι αντιφρονούντες κάθε λογής κατέληξαν στα παγωμένα γκουλάγκ όταν δεν χτυπήθηκαν με σκεπάρνια, ο μεγάλος στοχαστής Βάλτερ Μπένζαμιν αυτοκτόνησε το 1940 κυνηγημένος από τους ναζί αφού πρώτα κατάφερε να προδιαγράψει με προφητικό τρόπο στα γραπτά του την αφύπνιση του τέρατος και τον επερχόμενο παραλογισμό, οι ποιητικές προτάσεις και τα έργα της αρχιτεκτονικής και της εικαστικής πρωτοπορίας σκεπάστηκαν από σωρούς ερειπίων και τα φρικτά μνημεία του πιο ακραίου και μεγαλομανιακού εκφασισμού που δυνάστευσε για 15 χρόνια την Ευρώπη μετατρέποντας τη σε απέραντο «κρανίου τόπο» και κυρίως καταργώντας κάθε ηθικό φραγμό στους ανθρώπους…«Η ποίηση μετά το Άουσβιτς δεν έχει πια νόημα, είναι βαρβαρική» έγραψε ο Τιοντόρ Αντόρνο μετά τη φοβερή εκείνη εποχή...Κι όμως ο κόσμος μπόρεσε και πάλι να σταθεί όρθιος και να προχωρήσει..

Σήμερα υπάρχει η Ιστορία και το δικό μας μοναδικό όπλο, η μνήμη…Η περιήγηση στα σπαράγματα αυτής της φοβερής εποχής, ακόμη και όταν γίνεται με αφετηρία τις φωτογραφίες ενός αριστουργήματος της μοντέρνας αρχιτεκτονικής πρέπει να έχει το κουράγιο να αντιμετωπίζει ολόκληρη την αλήθεια και όχι μόνο το μικρό της - ίσως- μέρος που μας ενδιαφέρει…

Η Casa del fascio του Giuseppe Terragni, αυτή η στέρεη και στιβαρή αρχιτεκτονική χειρονομία, κατάφερε με γοητευτικό τρόπο να συναιρέσει την ποιότητα του κτιριακού κελύφους με την ιδιοφυή επεξεργασία και παραγωγή της εσωτερικής του «δομής», να παραθέσει και να συνθέσει με ρηξικέλευθο τρόπο τα «πλήρη και τα ανοίγματα» και να μετατρέψει την παρουσία του «ανοικτού και του κλειστού» σε ένα ερμηνευτικό δοκίμιο της αξίας του «κενού» χώρου στην οργάνωση της αρχιτεκτονικής λύσης. Με ριζοσπαστικό και καινοτόμο βλέμμα δεν δίστασε να συναρμόσει τα «φυσικά» υλικά της παράδοσης με τα «τεχνητά» της νεωτερικής παραγωγής και να στοιχειώσει σε κτισμένη πρόταση τις έννοιες της διαφάνειας και της περατότητας του κτιριακού οργανισμού. Έτσι με διακριτό τρόπο προχώρησε στην εξέλιξη και τη μετάβαση από μια υπερχιλιόχρονη κυριαρχία του συμπαγούς και του αδιαπέραστου σε μια καινοφανή αντιμετώπιση με τη διάτρησή του και την εισχώρηση του εξωτερικού χώρου στο εσωτερικό.

Με μοναδική μαεστρία πραγματοποίησε τη λειτουργική επίλυση συνταιριάζοντάς την με την οργάνωση ενός ισχυρού και ευανάγνωστου κατασκευαστικού κανάβου του φέροντα οργανισμού και αναδεικνύοντας τις ποιότητες της συνάφειας και της αλληλοκάλυψης ή της υπέρθεσης των κατασκευαστικών στοιχείων σε χαρακτηριστικές λεπτομέρειες και οριοθετήσεις της εσωτερικής λογικής του ίδιου του κτιρίου.Η κυκλοφορία μέσα στο κτίριο και οι μεταβάσεις, τα περάσματα και οι ανυψώσεις από στάθμη σε στάθμη αποτελούν τον πιο δυνατό εσωτερικό σχολιασμό της σχέσης του με το περιβάλλον και την κλίμακα μεγεθών της πόλης, ενώ ο χειρισμός της καταλυτικής επίδρασης του φωτός στη διάρκεια της μέρας και της νύχτας, αναδεικνύει και υπογραμμίζει τις εξαιρετικές συλλήψεις και της πιο μικρής λεπτομέρειας του κτιριακού οργανισμού και του λεπταίσθητα επεξεργασμένου μοντερνιστικού του κελύφους…

Όποιος Αρχιτέκτονας (ή μη) βρεθεί στην πόλη του Κόμο αξίζει να δει αυτό το υπέροχο «τεύχος»*** και βέβαια ό,τι άλλο μπορέσει(Novocomum,asilo infantile κλπ) για να νιώσει έστω για λίγο την ακατάλυτη πνοή της μεγάλης μοντέρνας αρχιτεκτονικής, τότε που εκείνοι που την υπηρετούσαν αναζητούσαν εκτός από τη στερέωση των κτιρίων τους ,την ίδια την «ηθική θεμελίωση» μιας καινούριας εποχής που θα ήτανε ταγμένη στην εξυπηρέτηση των πραγματικών αναγκών του ανθρώπου…

Odyss 23.11.08

*Ιταλός Αρχιτέκτονας (18.4.1904-19.7.1943),ο σημαντικότερος εκπρόσωπος του αποκαλούμενου ποιητικού ρασιοναλισμού στη μοντέρνα αρχιτεκτονική, με σημαντικό έργο στη διάρκεια του μεσοπολέμου,το μεγαλύτερο μέρος του οποίου δημιούργησε στην πόλη του Κόμο στη Β.Ιταλία.

**Η γνωστή καλτ ταινία του γερμανικού εξπρεσιονισμού , γυρισμένη το 1919-20 από το σκηνοθέτη Robert Wienne

***τεύχος=κτίσμα (από το ρήμα τίκτω)

MEMORIA EXPERGEFACTIONIS*

17.11.1973…35 χρόνια μετά

Οι αντιστάσεις των συνειδήσεων
κοινός τόπος και γονιμοποιός δύναμη
της "αρχιτεκτονικής των εξεγέρσεων"

Φοβάμαι

Φοβάμαι
τους ανθρώπους που εφτά χρόνια
έκαναν πως δεν είχαν πάρει χαμπάρι
και μια ωραία πρωία- μεσούντος κάποιου Ιουλίου-
βγήκαν στις πλατείες με σημαιάκια κραυγάζοντας
«Δώστε τη χούντα στο λαό».
Φοβάμαι τους ανθρώπους
που με καταλερωμένη τη φωλιά
πασχίζουν τώρα να βρουν λεκέδες στη δική σου.
Φοβάμαι τους ανθρώπους
που σου’ κλειναν την πόρτα
μην τυχόν και τους δώσεις κουπόνια
και τώρα τους βλέπεις στο Πολυτεχνείο
να καταθέτουν γαρίφαλα και να δακρύζουν.
Φοβάμαι τους ανθρώπους
που γέμιζαν ταβέρνες
και τα’ σπαζαν στα μπουζούκια
κάθε βράδυ
και τώρα τα ξανασπάζουν
όταν τους πιάνει το μεράκι της Φαραντούρη
και έχουν και «απόψεις».
Φοβάμαι τους ανθρώπους
που άλλαζαν πεζοδρόμιο όταν σε συναντούσαν
και τώρα σε λοιδορούν
γιατί, λέει, δεν βαδίζεις στον ίδιο δρόμο.
Φοβάμαι, φοβάμαι πολλούς ανθρώπους.
Φέτος φοβήθηκα ακόμη περισσότερους.

Μανόλης Αναγνωστάκης

(το ποίημα «Φοβάμαι» γράφτηκε τον Νοέμβρη του 1983
και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Αυγή»)

1973…Θυμάμαι εκείνη τη μέρα...Μαθητής στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου…Δεν ξέραμε πολλά εμείς τότε…Ο θειός μου ο Νίκος –φανατικός Καραμανλικός από παλιά- μου είπε πως η χούντα όπου να΄ναι θα πέσει και θα γυρίσει ο Καραμανλής...Μετά από μερικούς μήνες επιβεβαιώθηκε, αφού χρειάστηκε πρώτα να υποφέρουν πολλοί και να θρηνήσουμε την Κύπρο…

1977…Πολυτεχνείο, στην Αρχιτεκτονική…Η μεγάλη πορεία, ήδη είχαν αρχίσει να κυριαρχούν οι κάθε λογής κάπηλοι. «Το πολυτεχνείο δεν ήτανε γιορτή- ήτανε εξέγερση» διαμαρτύρονται κιόλας οι τοίχοι…Ο εκφυλισμός δεν άργησε με πρωταγωνιστές βέβαια εκείνους που τις μέρες του Νοέμβρη μιλούσαν στην αρχή για προβοκάτορες…

1981…Κουμής, Κανελοπούλου..Νεκροί στην πορεία…Το πρόσωπο του φασισμού ξαναδίχνει τα δόντια του…Το 1983 ο ποιητής Μανόλης Αναγνωστάκης γράφει το ποίημα «Φοβάμαι» που δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Αυγή»..

17 Νοέμβρη 1989, στην επέτειο των 50 χρόνων από την εισβολή των ναζί στο Πανεπιστήμιο της Πράγας γίνεται η βελούδινη επανάσταση για να απαλλάξει τον κόσμο από τα δεινά μιας άλλης αυταπάτης που ορισμένοι λιβανίζουν ακόμη ,αποσιωπώντας την αποκρουστική όψη των γκουλάγκ και ανακαλύπτοντας ξανά τους κάθε λογής πατερούληδες…

Στη Βαρκελώνη το ’36,οι μαχητές της Ελευθερίας άφησαν μια μοναδική μαγιά που για πολλά χρόνια στη διάρκεια του 20ου αιώνα κατάφερε να εναντιωθεί στους φανατισμούς, γονιμοποιώντας πάντα την πιο βαθιά ανθρώπινη συνείδηση που αντιπαλεύει με τις κάθε λογής εξουσίες…Ο διαρκής αγώνας του ουμανισμού απέναντι στη λήθη…

Georg Grosz,The pillars of Society,1926 Georg Grosz, Toads of property.1920

2008…Στην αρχή ενός καινούριου αιώνα αυτό που μας απόμεινε σαν όπλο είναι η μνήμη και οι συνειδήσεις μας…Το Πολυτεχνείο υπήρξε η «εξεγείρουσα» συνιστώσα που οφείλουμε να υπερασπιζόμαστε, χωρίς καταθέσεις στεφάνων και επετειακούς δεκάρικους κενούς περιεχομένου …Κόντρα στους φανατισμούς που εκμαυλίζουν τις ψυχές και την ανθρώπινή μας ιδιότητα, κόντρα στην «κατανάλωση» που σαν αναισθητικό μας τυφλώνει για να μην μπορούμε να δούμε πιο πέρα από τις επίπλαστες ατομικές μας προτιμήσεις…
Ας αντιτάξουμε το Πρόσωπο και το Λόγο ,τη συλλογική μας έγνοια για τον όποιο «άλλο» και ας αντισταθούμε σε όλα εκείνα που δεν μας αφήνουν να επαναθεμελιώσουμε ένα άλλο κόσμο που είναι- τουλάχιστον ηθικά - εφικτός…ΠΥΡ στις συνειδήσεις λοιπόν...Αυτό είναι σήμερα το νόημα της εξέγερσηςτου '73 και η α-λήθεια που μπορεί να μας κινητοποιεί…

Odyss 17.11.08

* εξεγείρουσα μνήμη στα λατινικά

ΤΟ ΨΗΦΙΑΚΟ ΕΠΟΣ ΤΗΣ ΧΙΟΝΑΤΗΣ

Μην χάσετε την προβολή της ταινίας
«To σύνδρομο της Χιονάτης» του -και δικού μας-
Άγγελου Σπάρταλη
όσοι βρεθείτε στη Θεσσαλονίκη
στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου,
την Κυριακή 16.11.2008

Φωτο. από την ταινία "To σύνδρομο της Χιονάτης"του Άγγελου Σπάρταλη

Ο ΄Αγγελος Σπάρταλης μεταμορφώνει ξανά την εκρηκτική δημιουργική του έμπνευση σε ποιητικό ψηφιακό παραλήρημα που υπονομεύει με όλα τα εκφραστικά μέσα του σινεμά και της τεχνολογίας τις νυσταλέες ιδεοληψίες και τον επιθανάτιο ρόγχο μιας θνήσκουσας παρακμιακής πραγματικότητας και μετασχηματίζει με την κεφάτη και ανατρεπτική ματιά του την όψη των πραγμάτων που έρχονται σε τρυφερό πρελούδιο ενός ανώριμου –ευτυχώς ακόμη- πατέρα και δημιουργού…..Όσοι δεν ξέρουν τη δουλειά του Σπάρταλη χάνουν και σίγουρα είναι καιρός να ασχοληθούν σοβαρά μαζί του…Το τελευταίο του ψηφιακό του εγχείρημα που τελικά ονομάστηκε «Σύνδρομο της Χιονάτης» (παλιότερα ξέραμε το σύνδρομο της Κίνας, θυμάστε τον τρόμο να μην ξε-τρυπήσει ο πλανήτης και μας θάψει όλους στο πυρηνικό έρεβος),σίγουρα διαθέτει ένα γοητευτικό τίτλο που προέκυψε μάλιστα με διαδραστικό τρόπο μέσω μιας ψηφοφορίας στο διαδίκτυο (εγώ συμμετείχα αλλά έχασα) αλλά δεν ξέρω ακόμη πόση σχέση έχει ως περιεχόμενο με την ίδια τη Χιονάτη στο βάθος (σίγουρα υπάρχουν κάποιοι συσχετισμοί) αλλά αυτό μου προξενεί ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον γιατί μου θυμίζει το θεατρικό έργο του Ευγένιου Ιονέσκο «Φαλακρή τραγουδίστρια» όπου βέβαια δεν υπάρχει ούτε καμιά φαλακρή και αυτονόητα βέβαια ούτε και καμιά τραγουδίστρια...

Η δουλειά του Άγγελου Σπάρταλη έχει να κάνει μόνο με την έμπνευση και το καθαρό συναίσθημα και θα έλεγα με επιμονή και απόλυτη επίγνωση πως έχει σχέση μόνο με την τεράστια και αξεπέραστη παράδοση που με συγκλονιστικό τρόπο το ντανταϊστικό κίνημα κατάφερε να στοιχειοθετήσει σε καλλιτεχνική χειρονομία και να θραύσει και τα τελευταία ίχνη της σοβαροφάνειας που ο Μαρσέλ Ντυσάν περιποιήθηκε δεόντως στη δική του εκδοχή της Τζιοκόντας του Ντα Βίντσι, δυο χρόνια μετά την έκθεση του περίφημου ουρητήρα με τον σαρκαστικό τίτλο «Συντριβάνι»("fountain") στην έκθεση του 1917 στη Νέα Υόρκη…

Marcel Duchamp,Fountain,1917

Άγγελε, δεν θα είμαι την Κυριακή στη Θεσσαλονίκη αλλά εύχομαι καλή επιτυχία στην προβολή σου και καλό κουράγιο στους κάθε λογής λογικούς και ρεαλιστές θεατές της που ματαίως θα αναζητήσουν μηνύματα ή και αφορμές για ...μηνύσεις...

Marcel Duchamp, L.H.O.O.Q., 1919

Καλή δύναμη σε ό,τι κάνεις με τη μοναδική σου εσωτερική ματιά που μπορεί να σκανάρει τα πάντα και να τα μετατρέπει σε εκλάμψεις ενός μοναδικού αισθήματος…

Odyss 14.11.08

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ

ΣΤΙΣ 16 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ ΠΡΕΜΙΕΡΑ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ
«ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΧΙΟΝΑΤΗΣ»
ΣΤΟ 49ο ΔΙΕΘΝΕΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
«Ο πραγματικός αρχηγός της τρομοκρατικής οργάνωσης 17Ν ζει ελεύθερος ανάμεσα μας σχεδιάζοντας το επόμενο χτύπημα. Την ίδια στιγμή, η τελευταία εκτελέστρια της οργάνωσης ερωτεύεται τον μυστικό πράκτορα που την καταδιώκει, γνωρίζοντας ότι είναι αστυνομικός αλλά όχι ότι είναι και ο αδελφός της. Όλα αυτά, σε μία ταινία Comix.»
Η ταινία «Το Σύνδρομο της Χιονάτης» συμμετέχει επίσημα στο 49ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης στο διαγωνιστικό τμήμα DigitalWave. Πρώτη προβολή την Κυριακή, 16 Νοεμβρίου 2008 και ώρα 20:30 στο Cine Tonia Marketaki στο Λιμάνι της Θεσσαλονίκης.
«Η ταινία κινείται από το αρχαίο στο σύγχρονο. Από τη μία -σύμφωνα με τα πρότυπα της Ελληνικής τραγωδίας- ο θεατής γνωρίζει τις λεπτομέρειες του μύθου, ενώ ο ήρωας στη σκηνή (στο πανί) αγνοεί ως το τέλος την τραγική του μοίρα. Από την άλλη -σύμφωνα με τον κατακερματισμένο, δικό μας κόσμο- η ιστορία αναπτύσσεται με την μορφή ενός βιβλίου comix που το ξεφυλλίζει
άναρχα ο αέρας.»
Η ταινία είναι ψηφιακή και διαρκεί 75 λεπτά.

Σενάριο, Σκηνοθεσία, Μοντάζ, Animation: Άγγελος Σπάρταλης. Φωτογραφία: Αγγελική Σβορώνου, Σκηνικά: Νίκος Κούνδουρος. Παραγωγή: Wish You Luck film productions ©2008. Παίζουν: Μάνος Βακούσης (Γιατρός), Ulli Rot (Χιονάτη), Πέτρος Πολυκανδριώτης (Πράκτορας), Μαριάνθη Μενεγάκη (Μάνα), Μαρία Σπαθαράκη (Κόρη), Νίκος Κούνδουρος (Μεγάλος), Ηλίας Φραγκάκης (Αστυνόμος). Μουσική: OBLIVION, Αντώνης Παπασπύρος. Τραγούδια: COMMON SENSE.

ΔΕΙΤΕ ΤΡΕΪΛΕΡ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ ΣΤΟ YOUTUBE
http://www.youtube.com/watch?v=Ulqo6NeVHJA

ΕΡΩΣ-ΕΙΡΩΝ

Ανήμερα της γιορτής* της Αγγέλας Καστρινάκη**
κυκλοφόρησε το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο
«Έρωτας στον καιρό της ειρωνείας»***
και ο συνειρμός με το "Έρως-Ήρως"
του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη -και όχι μόνο-
είναι αναπόφευκτος

Ποια Αρχιτεκτονική σας αρέσει ρωτήθηκε κάποτε ο σπουδαίος Αρχιτέκτονας και δάσκαλος Άλντο Ρόσι όταν ζούσε.Και απάντησε χωρίς περιστροφές «..μα η αρχιτεκτονική των φίλων μου..».Στη συνέχεια προκλήθηκε να εξηγήσει τη –φαινομενικά- απόλυτη αυτή διατύπωση και συνέχισε λέγοντας.. « Οι φίλοι μου είναι ο κόσμος μου, οι προσλήψεις μου, οι προτιμήσεις μου, οι ευαισθησίες μου και η κοινή ματιά στα πράγματα και την ίδια την ύπαρξη...Κοντολογίς ένα κομμάτι από μένα τον ίδιο...Γι΄αυτό σας απάντησα έτσι…»

Πως το θυμήθηκα τώρα αυτό…Για να πω αμέσως από την αρχή πως η λογοτεχνία είναι μια δύσκολη υπόθεση σήμερα…Και βεβαίως για να συμπληρώσω πως στο τοπίο της δικής μου προτίμησης –όπου χωρούν λίγες και συγκεκριμένες επιλογές- τα βιβλία της φίλης μου της Αγγέλας αναμφίβολα κατέχουν μια πρωτεύουσα θέση…Μου αρέσει ιδιαίτερα η γραφή της και κυρίως η διάθεση που την εμβρυουλκεί και θεωρώ πως με μοναδικό και προικισμένο τρόπο καταφέρνει να συναιρέσει την οπτική της γενιάς μας με ό,τι πιο σχολαστικό, δημιουργικό και κεφάτο μαζί αντιπροσωπεύει η σύγχρονη λογοτεχνική και φιλολογική ματιά, τουλάχιστον…Το σύγχρονο από το συγχρονικό έχει την ίδια απόσταση που είχε το μοντέρνο –της ηρωικής εποχής- από τις κάθε λογής μοντερνιστικές εκδοχές μιας αμήχανης και μιμητικής στο βάθος μετάβασης που επιχειρούσαν οι απολογητές μιας άκαμπτης και "ιεραρχικής" σχεδόν εμμονής στην «παράδοση»…Το αναφέρω αυτό για να υπογραμμίσω την "υποψιασμένη" ποιότητα της σύγχρονης λογοτεχνικής πρότασης της Αγγέλας που δεν φοβάται να αναμετρηθεί με τις αμέτρητες ιδεοληψίες της λογοτεχνικής μας «ιερότητας»... Aφήνει με γενναιοδωρία να περάσει το φώς του καινούριου και να εκφράσει την ίδια την επιθυμία του δημιουργού για τη ριζοσπαστική διεκδίκηση ενός λόγου που επαναθεμελιώνει με νέους τρόπους τις όποιες ηθικές συνιστώσες του κόσμου μας…

«‘Ερως-είρων» είναι η συνειρμική δική μου "μεταφορά" που αμφιβάλλω αν έχει την παραμικρή σχέση με τον «Έρωτα-Ήρωα» ενός άλλου προικισμένου -και αγίου- των γραμμάτων μας, του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Γεγονός είναι πως η γλώσσα μας εξακολουθεί να διαθέτει την πρωτογενή γοητεία με την οποία την εφοδιάζουν οι λέξεις και οι αμέτρητοι τρόποι που μπορούν να σταθούν η μια δίπλα στην άλλη δημιουργώντας αυτό το εκπληκτικό παιχνίδι των ηχήσεων και των παρηχήσεων... Αποκαλύπτεται έτσι με τρανό τρόπο πόσο αειφορική είναι η περιπέτειά της στο χρόνο... Πιο πολύ ακόμη μετρά η δική μας ετοιμότητα να δεχόμαστε με τα μάτια της ψυχής ανοιχτά το γόνιμο σπόρο που σκορπά για να τον μεταφέρει όσο γίνεται πιο μακριά ο δυνατός άνεμος της πιο κρυφής μας συνείδησης, Άγγελος καμιά φορά και της πιο μυστικής εσωτερικής μας συνθήκης…Το βιβλίο της Αγγέλας που κυκλοφόρησε σήμερα ξεκίνησε ήδη μια διαδρομή που αξίζει και μια συνάντηση μαζί μας…Αν το δείτε οπουδήποτε μη διστάσετε να το πάρετε ή να το χαρίσετε –ίσως- σε κάποιο έρωτά σας…Εγώ πάντως υπόσχομαι πως θα ξαναγράψω γι΄αυτό…

Οdyss 8.11.08

*βλ. και λογοτεχνικό ένθετο

"Βιβλιοδρόμιο" της εφημ. ΤΑ ΝΕΑ / 8.11.08
http://digital.tanea.gr/Subscribers/Page.aspx?&pn=1

**Η Αγγέλα Καστρινάκη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1961. Σπούδασε κλασική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. Το 1990 εξέδωσε την πρώτη συλλογή διηγημάτων της. Διδάσκει Νεότερη λογοτεχνία στο Φιλολογικό τμήμα της Φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

*** Από τις εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΜΥΘΩΝ ΩΣ ΑΦΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΚΙΑΣ

Πως το θέατρο «συμβάντων» του Καραγκιόζη

μετατρέπεται από το σκηνοθέτη Δήμο Αβδελιώδη
σε πολυεπίπεδο «εγκώμιο (των τεχνικών) της σκιάς»
και σε καταστατική ανασύνθεση του δημόσιου χώρου
ως κοινού τόπου μιας διαδραστικής συλλογικής εμπειρίας

«Καραγκιόζης».Ένα ελληνικό θέατρο σκιών. Η επαφή με τις κλίμακες και οι «μεταβάσεις» στην ερμηνεία των πολύπλοκων σχέσεων του καθημερινού δημόσιου θεάτρου μέσα από τη γοητευτική -ιδρυτική της σχέσης μας με την ιδέα της αναπαράστασης- γνωριμία με τη σκηνική οικονομία και τον ολοφάνερα διαδραστικό κόσμο των σκιών και της πολύπλευρης ανεκτικής γλώσσας του καραγκιόζη...

Η παραπάνω φράση είναι παρμένη από το πρώτο κείμενό μου με τίτλο «Εμείς και οι άλλοι» (βλ. παλαιότερες αναρτήσεις/ 3.3.2008) και διατυπώνει μεταξύ των άλλων (πέντε συνολικά) τις προσωπικές μου προτιμήσεις και τις επιρροές που θεωρώ πως εξακολουθούν πάντα να αποτελούν μεγάλη δεξαμενή έμπνευσης στην αρχιτεκτονική –και όχι μόνο- περιήγησή μου.

Ο Δήμος Αβδελιώδης, ένας από τους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες της γενιάς του, με μοναδική κινηματογραφική γραφή και διαρκές ενδιαφέρον για τις αμφισημίες του κόσμου και του τόπου μας, ανεβάζει στην Αθήνα αυτή την εποχή (θέατρο Βεάκη / Στουρνάρη 32 / Πολυτεχνείο) την παράσταση «Ο Μεγαλέξανδρος και ο καταραμένος δράκος»,προϊόν της συνεργασίας των ΔΗΠΕΘΕ Β.Αιγαίου και Πάτρας.Πριν από 2 χρόνια τέτοια εποχή είχαμε τη χαρά της επαφής και της γνωριμίας με τον Δήμο Αβδελιώδη, στη διάρκεια ενός αφιερώματος στο Θέατρο σκιών και τον Ευγένιο Σπαθάρη, που είχε οργανωθεί στον Άγιο Νικόλαο της Κρήτης από τον Πολιτιστικό Οργανισμό του Δήμου. Ανάμεσα στα άλλα μας δόθηκε τότε η μοναδική ευκαιρία να δούμε μια παράσταση Wayang φερμένη από την Ινδονησία, από εκπληκτικούς δασκάλους (dalang) που μας πρόσφεραν μια σπάνια εμπειρία, μεταφέροντας στην Κρήτη τη διήγηση των σκιών και τη δράση μιας πολύχρονης παράδοσης, ενώ στην κορύφωση της συνάντησης τη δεύτερη μέρα είδαμε τον Ευγένιο Σπαθάρη να παίζει το «Μεγαλέξαντρο και το καταραμένο φίδι» υποβοηθούμενος για αρκετή ώρα από τους ινδονήσιους dalang…

Σπαθάρηδες και ινδονήσιος dalang (παίκτης του θεάτρου σκιών Wayang), 30.09.06,

Kινηματοθέατρο REX στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης

(Αφιέρωμα του Πολιτιστικού Οργανισμού του Δήμου ,

στο Θέατρο Σκιών και τον Ευγένιο Σπαθάρη) /φωτο. Odyss

Πριν λίγες μέρες στην Αθήνα καλεσμένος του Δήμου Αβδελιώδη αυτή τη φορά, είχα την τύχη να βιώσω μια σπάνια θεατρική και εικαστική πρόταση, αποτέλεσμα μιας εξαιρετικής δουλειάς που μου έδωσε για μια ακόμη φορά την ευκαιρία να πλησιάσω το μοναδικό κόσμο του θεάτρου σκιών και του Καραγκιόζη μέσα από τη δύναμη του λόγου και το «λάξευμα» της σκιάς και του φωτός, με τον αποκαλυπτικό τρόπο που μόνο οι αληθινοί δημιουργοί - ποιητές μπορούν να σου προσφέρουν.

Η διαρκής επεξεργασία της «υλικότητας» του φωτός και του χρώματος, σμιλεμένη από μια έμπνευση ευαίσθητη στο παραμικρό παιχνίδισμα της σκιάς και της κίνησης των πραγμάτων, μετατρέπεται μέσα από τη ματιά και την καλλιτεχνική χειρονομία του Αβδελιώδη σε μια παραληρηματική αλληλουχία εικόνων που μετασχηματίζονται σε διανοητικά μετεικάσματα και μνημειώνονται στο χώρο του μυαλού σαν αέναα οπτικά ερεθίσματα. Επανερμηνεύεται έτσι ,όλη η - ατέρμονη - εικονογραφική εμπειρία του θεάτρου σκιών καθώς μετατρέπει και επαναπροτείνει το δημόσιο χώρο μεταξύ καλύβας και σαραγιού από στατικό τοπίο μιας αφήγησης, σε διαδραστικό ευφορικό περιβάλλον θεσμίσεων ενός αειφόρου και ανατρεπτικού φαντασιακού που απευθύνεται στις πιο δυνατές και απόκρυφες-ίσως-πτυχές της εσωτερικής μας όρασης μέχρι τις πιο ακραίες της εσχατιές. Με τον τρόπο αυτό καταφέρνει να ωθήσει την αισθητική μας εμπειρία στις πιο απροσπέλαστες περιοχές του προσωπικού μας οράματος και να τη μετατρέψει σε μυστική σχεδόν προσευχή και «συνείδηση» της ίδιας της ύπαρξης.

Δ.Αβδελιώδη, Ο Μεγαλέξανδρος και ο καταραμένος δράκος

Στη «δημοσιά» της αυλής του Καραγκιόζη, που στέκεται πάντα απέναντι στις πομπώδεις εκφράσεις και τη μεγαλαυχία της θεσμικής τάξης, πραγματοποιείται η συνάντηση των συλλογικών μύθων του γένους και των διαθλαστικών σπαραγμάτων του λαϊκού παραμυθιού καθώς η γρανιτώδης σκληρότητα του όλου γεγονότος του βίου σιγά-σιγά μεταμορφώνεται σε παρηγορητική μετοχή στην κοινή εμπειρία συμβάντων που εξελίσσεται σε πολυεπίπεδη φωτεράδα, συμπλέκoντας τη δράση και την αφύπνιση με την καταβύθιση στα ανεπίστροφα βάθη του εσώτερου εαυτού, εκεί που όμως όλα λάμπουν σαν κρύσταλλα και οι συρμές του πάθους της ύπαρξης και των θηρίων που τη συνέχουν μετουσιώνονται σχεδόν σε τρυφές ενός λυτρωτικού πόθου για τη σπαρακτική ανθρώπινη κατάσταση. Ο Καραγκιόζης δεν είναι η μίζερη εκδοχή μιας δουλικής ή μοιρολατρικής βίωσης των σχέσεων εξάρτησης από τις καταστατικές ιεραρχίες ενός συστήματος εξουσιάσεων, δεν είναι το μαύρο πρόβατο μιας αγελαίας πρόσληψης των δομημένων στερεοτύπων μιας ανηλεούς πατριαρχίας, αλλά στο πρώτο και έσχατο επίπεδο της παρουσίας του στην τοιχογραφία του κοινωνικού συμβάντος αποτελεί την ανυπότακτη, αποστασιοποιημένη, βαθιά ανθρώπινη και σχεδόν τρυφερή εντέλει στάση που αποκαλύπτει το σπαραγμό της την ώρα της δι-ερώτησης προς τον Μεγαλέξανδρο «γιατί δεν κλαίει πια», που διατυπώνεται με σχεδόν λυγμικό και συγκλονιστικό τρόπο, τοποθετώντας οριστικά το νοηματικό περίγραμμα της παράστασης σε ανηλεή διερώτηση για την ίδια την οντότητα μας...

Δ.Αβδελιώδη, Ο Μεγαλέξαντρος και ο καταραμένος δράκος

Ο χώρος των δράσεων και των δια-δράσεων της σκηνής,του ενδιάμεσου και του απώτερου-σχεδόν κρυπτικού-αλλά στοιχειωμένου αποκαλυπτικά -μόνο στη συνείδησή μας- τέρατος που κατατρώγει και τιμωρεί για να διατηρείται η αιώρηση των μύθων, σιγά σιγά μεταμορφώνεται σε θέατρο της πάλης των ίδιων των συνειδήσεών μας με τον περιρρέοντα κενό χώρο της αίθουσας και του ίδιου του σύμπαντος. Ο μικρόκοσμος των σκιών και των εκλάμψεων του φωτός αποχρωματίζεται από τη σκοτεινή λάμψη της σκηνικής οικονομίας και εξυψώνεται σε ελεγεία και λαϊκή όπερα που δοξολογεί και ανυμνεί το γεγονός της ανθρώπινης κατάστασης. Οι ιδιότητες των πραγμάτων δεν είναι επαρκείς για να περιγράψουν το μεγαλείο των προσώπων αλλά και τις στοιχειωμένες βαθιά στο χρόνο φοβίες και προκαταλήψεις μας, που διασώζουν ακόμη την αγοραφοβική μας κατάπτωση.Τα εγκώμια όμως που αφειδώλευτα μας επιφυλάσσει στη σκηνή το γοητευτικό λάξευμα ενός τεράστιου μωσαϊκού σκηνοθετικών εμπνεύσεων του Δήμου Αβδελιώδη φτάνει για να μας παρηγορεί και να μας προσφέρει γενναιόδωρα τα χαρίσματα μιας διανοητικής και καλλιτεχνικής περιδιάβασης που καταφέρνει να μας δονεί και να μας χαρίζει μέχρι το τελευταίο λεπτό την ευωχία μιας μοναδικής μετοχής…

Εντέλει οι ωσμώσεις που συνεπιφέρει η σκηνική εικονοκλαστική εμπειρία της παράστασης στην προσωπική μας οπτική, μετασχηματίζονται στο τέλος με διαδοχικές μεταβάσεις σε μια ουσιώδη και βαθιά ουμανιστική κατανόηση της απλότητας και της ταπείνωσης (μας) ως της «..μεγαλύτερης κατάκτησης στο χρόνο» όπως σημείωνε στο τέταρτο βιβλίο του κουαρτέτου ο Τ.Σ.Έλιοτ…Oι μεγαλύτερες μάστιγες της ανθρώπινης κατάστασης –κατά τη διατύπωση του Όρσον Ουέλς- είναι «η ανάγκη και ο φόβος»…Ευλογημένοι εκείνοι που μπορούν να τις πολεμούν με όπλο τη «μνήμη» και να δίνουν πνοή στις προσδοκίες μας …

Οdyss 30.10.08

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΕΚΑΒΑΛΛΑΣ : ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΜΕ ΤΙΣ ΚΛΙΜΑΚΕΣ

Με αφορμή την έκθεσή του στο Μουσείο Μπενάκη*,

αναφορά σε δυο ξεχωριστά κτίρια του τόπου μας,
μικρός χαιρετισμός στην πορεία του Δασκάλου (μου)

και επίμονου Αρχιτέκτονα

Αυτές τις μέρες στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς στην Αθήνα- ένα τόπο συμβάντων που τείνει να καλύπτει το μεγάλο κενό της Εθνικής μας Πινακοθήκης- γίνεται η έκθεση της αρχιτεκτονικής παραγωγής ενός εξαιρετικού Αρχιτέκτονα και δασκάλου μου, του Κωνσταντίνου Δεκαβάλλα. Ο τίτλος της, «από τη μεγάλη κλίμακα στη μικρή» ,αποτελεί μια συνοπτική περιγραφή του περιεχομένου της που όμως κατά τη γνώμη μου είναι πολύπλοκο και εντυπωσιακά πυκνό, αποκαλύπτοντας ένα τεράστιο δημιουργικό μωσαϊκό που αμφιβάλλω αν γνωρίζουν πολλοί Αρχιτέκτονες ακόμη και όσοι είχαν την ευκαιρία να διδαχτούν από τον ίδιο. Η περιήγηση στο υλικό της έκθεσης δηλώνει με πολλούς τρόπους τη μεγάλη σχολαστικότητα ,την επιμονή και τον υψηλό επαγγελματισμό ενός Αρχιτέκτονα που κατάφερε να μετατρέψει την πρώιμη ακαδημαϊκή και επαγγελματική εμπειρία της Αμερικής σε μια συνεπή και ακούραστη θητεία στην ελληνική πραγματικότητα των τελευταίων 50 χρόνων καταφέρνοντας να δημιουργήσει ένα πολυεπίπεδο και υψηλής ποιότητας έργο σε όλες τις περιοχές της πολεοδομικής και αρχιτεκτονικής δραστηριότητας. Από την αποκατάσταση της Σαντορίνης το 1956 (μετά τον καταστροφικό σεισμό) ίσαμε τα εξαιρετικά σπίτια της Αντιπάρου το 2004 πρόσφατα δοκίμια μιας ακούραστης και ώριμης διαδρομής που συνεχίζεται με την ίδια πάντα έμπνευση και ένα διαρκή ενθουσιασμό.

Ο Κ.Δεκαβάλλας ήταν δάσκαλός μας στο Μετσόβιο, από το 1980-1983, στα χρόνια ενός πολιτικού και φοιτητικού αναβρασμού (καταλήψεις για τον Ν.815 ) που δεν μας άφηνε πολλά περιθώρια γνωριμίας με το έργο και την αρχιτεκτονική πρόταση ακόμη και των ίδιων των ανθρώπων που μας δίδασκαν. Αργότερα αθροίζοντας προσωπικές εμπειρίες και κατακτώντας την ωριμότητα μιας νηφάλιας αποτίμησης του αρχιτεκτονικού έργου που παράγει ο Τόπος μας, μπορέσαμε να κατανοήσουμε ποια είναι τα ουσιώδη πράγματα που αξίζει να διαρκούν όσο τα γαλβανίζει ο χρόνος και ποια είναι αυτά που –μερικές φορές- αξίζει να προσπερνούμε. Θυμούμαι ακόμη την προσωπική μου ικανοποίηση, όταν επιστρέφοντας στην πόλη και την περιοχή μας το 1984 για μια διαρκή εγκατάσταση και ενασχόληση με την Αρχιτεκτονική του τόπου μας, είχα τη δυνατότητα να έχω δίπλα μου και να επισκέπτομαι δυο εξαιρετικής ποιότητας έργα του δασκάλου μου Κ. Δεκαβάλλα. Το υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας στον Άγιο Νικόλαο και το κτίριο των Σχολών της Νεάπολης (σημερινό ΤΕΕ Νεάπολης),που δέσποζε με τη γραμμική του ανάπτυξη παράλληλα σχεδόν στον άξονα του εθνικού δρόμου για το Ηράκλειο.

K.Δεκαβάλλας, Οι τεχνικές σχολές Νεάπολης Λασιθίου,1972

φωτο.: Phil Bebbington/2007

Και τα δυο αυτά κτίρια, αποτελούν επιτομές ενός καθαρού μοντερνιστικού συντακτικού και παρά τα χρόνια που έχουν περάσει από το 1966 και το 1972 αντίστοιχα που ολοκληρώθηκαν, δεν παύουν να αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα ενός στιβαρού και ξεχωριστού αρχιτεκτονικού ιδιώματος από εκείνο το- μοναδικής ποιότητας- απόθεμα που παρήγαγε ο εμβληματικός μοντερνισμός της δεκαετίας του ΄60.Τα κτίρια αυτά, μαζί με αρκετά ακόμη έργα επώνυμων δημιουργών, που δεν γνωρίζουν ίσως οι περισσότεροι (και για τα οποία θα υπάρξει μελλοντική αναφορά) αποτελούσαν πάντα στην προσωπική μου συνείδηση τις σταθερές αναφορές και τα ανεξάντλητα «επιχειρήματα» για την υπεράσπιση μιας διαρκούς και ανυποχώρητης προσπάθειας για τη χάραξη μιας προσωπικής πορείας με επίμονο βηματισμό, προσανατολισμένο πάντα στην παραγωγή μιας σύγχρονης Αρχιτεκτονικής που αξιοποποιώντας όλο το αξιακό και πραγματικό υπόστρωμα της τοπικής και της ευρύτερης εμπειρίας θα καταφέρνει να δημιουργεί νέα ευδιάκριτα ίχνη διαθέτοντας πάντα ένα ανοικτό βλέμμα στις σημερινές και τις μελλοντικές όψεις του κόσμου μας και έχοντας πάντα στο κέντρο της προτίμησής της τον Πολίτη και τον άνθρωπο. Στην έκθεση της Αθήνας είναι και τα δυο εκεί, μάρτυρες του αρχιτεκτονικού πλούτου του τόπου μας και της συμβολής ενός σπουδαίου δημιουργού στη διαμόρφωσή του.

Κ.Δεκαβάλλας, Υποκατάστημα Εθνικής Τράπεζας

Αγίου Νικολάου Κρήτης, 1966

φωτο: Xάικε Πόθου/ 2007

Κατάφερα να βρώ δυο φωτογραφίες των κτιρίων αυτών που τραβήχτηκαν από ανθρώπους που χωρίς να είναι οι ίδιοι Αρχιτέκτονες, δείχνουν πως η καλή αρχιτεκτονική μπορεί να δημιουργεί από μόνη της τα ερεθίσματα και τη θετική κινητοποίηση που χρειάζονται οι αισθήσεις και το βλέμμα για να καταφέρουν να «δουν» και να αποτυπώσουν τη γεωμετρία και το φως, τη φόρμα και τις ποιότητες της κατασκευής, τη σχέση του κτιρίου με το περιβάλλον του και τον ιστό της πόλης, τη δύναμη της Αρχιτεκτονικής που μπορεί να συναιρεί και να επανεκπέμπει τις ποιότητες του χώρου και να μετασχηματίζει τις προσλήψεις και τα υλικά κάθε εποχής σε διαρκή σχόλια της οικιστικής μνήμης και της αληθινής της στρωματογραφίας. Η φωτογραφία της Εθνικής Τράπεζας στον Άγιο Νικόλαο έχει τραβηχτεί το 2007 από την καλλιτέχνη και φίλη Χάικε Πόθου ενώ η λήψη των Σχολών της Νεάπολης έχει γίνει από το Βρετανό φωτογράφο Phil Bebbington, που έχει σπίτι και ζει και στην Κριτσά και του οποίου η εξαιρετική δουλειά με εκπληκτικές φωτογραφίες και από την περιοχή μας υπάρχει στο διαδικτυακό του τόπο http://www.terrorkitten.com/ ,που πραγματικά αξίζει να περιηγηθεί κανείς…Αυτά ως μικρό νεύμα από τον ΄Αγιο Νικόλαο, στη δουλειά και τη δημιουργική έμπνευση ενός σπουδαίου Δασκάλου και υπηρέτη της Αρχιτεκτονικής ,του Κώστα Δεκαβάλλα...

Οdyss 16.10.2008

*Διάρκεια έκθεσης στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς στην Αθήνα μέχρι 9.11.2008.

Για περισσότερες λεπτομέρειες δείτε και www.benaki.gr
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΕΚΑΒΑΛΛΑΣ

Από τη μεγάλη κλίμακα στη μικρή
Η έκθεση είναι αφιερωμένη στο έργο του Κωνσταντίνου Δεκαβάλλα, ενός από τους σημαντικότερους αρχιτέκτονες της σύγχρονης Ελλάδας και περιλαμβάνει έργα και μελέτες του, πραγματοποιημένα και μη, που καλύπτουν το διάστημα από τα σπουδαστικά του χρόνια μέχρι σήμερα.Ο Κ. Δεκαβάλλας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1925. Σπούδασε στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (Ε.Μ.Π.) (1948), στο Πανεπιστήμιο Columbia της Νέας Υόρκης (1953) και στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου (1956).Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, εργάσθηκε για το τουριστικό συγκρότημα του Αστέρα Γλυφάδας και στη συνέχεια στο Υπουργείο Δημοσίων Έργων ως υπεύθυνος για την Ανοικοδόμηση της Σαντορίνης. Στο διάστημα 1960- 1969 υπήρξε ο αρχιτέκτων της Εθνικής Τράπεζας, ενώ παράλληλα από το 1960 και μέχρι σήμερα διατηρεί γραφείο αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών μελετών. Το 1980 εκλέχτηκε καθηγητής στην Αρχιτεκτονική σχολή του Ε.Μ.Π..Τα τέσσερα «πιστεύω» του Κ. Δεκαβάλλα που αντικατοπτρίζουν την προσωπικότητα και το έργο του είναι: η ένταξη του κτηρίου στο φυσικό περιβάλλον και η βιοκλιματική αρχιτεκτονική, ο σεβασμός στο δομημένο περιβάλλον, η οργανική ενσωμάτωση των εικαστικών τεχνών στο κτηριο και το κυριότερο, η γνώση και η χαρά που δίνει στον αρχιτέκτονα η συνεργασία με την ομάδα.Το έργο του περιλαμβάνει μελέτες από τη μεγάλη κλίμακα της αρχιτεκτονικής μέχρι τη μικρότερη, τις οποίες πραγματοποίησε μόνος του ή με ομάδα συνεργατών με την ίδια πάντοτε συνέπεια και ευαισθησία. Την έκθεση συνοδεύει δίγλωσσος κατάλογος.