HIROSHIMA...RELOADED

ή βαθύ σκούρο, σχεδόν μαύρο

6.08.1945 / 6.08.2009

64 χρόνια από το άνοιγμα της πύλης της κόλασης
που αφάνισε τη ζωή στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι

R1 /
Ο αμερικανός δημοσιογράφος John Hersey (1914-1993), λίγες μέρες μετά τη φρίκη της ατομικής βόμβας που αφάνισε τη ζωή στη Χιροσίμα στις 6.08.1945, έγραφε:

«…πάνω στο δέρμα μερικών γυναικών-καθώς το άσπρο ανακλούσε τη θερμότητα της βόμβας και το μαύρο την απορροφούσε και την έκανε να το διαπερνά-έβλεπες τα σχέδια των λουλουδιών από τα κιμονό τους…»
(«Ημουν εκεί στις 6 Αυγούστου 1945»,μεταφρασμένο άρθρο της Monde Diplomatique στην Κυριακ. Ελευθεροτυπία στις 7.08.2005)

Aδιάψευστος μάρτυρας η φωτογραφία του AP από ένα νοσοκομείο της Χιροσίμα το Σεπτέμβρη, ένα μόλις μήνα μετά την καταστροφή. Τα σχόλια είναι περιττά.

R2/

O Θόλος του κτιρίου πάνω στο ποτάμι. Μόνο αυτό άντεξε, λένε πως ήταν ακριβώς κάτω από το σημείο που έγινε η έκρηξη και η σχάση. Γύρω η αστική ζωή ισοπεδωμένη, με μοναδικό ίχνος τη βρώμικη και επικίνδυνη σκόνη μιας ολέθριας βροχής που ήρθε από τον ουρανό εκείνο το πρωί λίγο μετά την ανατολή του ήλιου και εξαέρωσε ανθρώπους και γέφυρες μαζί. Οι φωτογραφίες διέσωσαν ατέλειωτες πόζες από το θέατρο της φρίκης που ξεκίνησε εκείνο το μοιραίο πρωινό στη Χιροσίμα και λίγο μετά στο Ναγκασάκι και συνεχίζεται ακόμη διατηρώντας πάντα ακέραιο το ηθικό τραύμα που προξένησαν οι παράφρονες εκτελεστές του εγχειρήματος στον ανθρώπινο πολιτισμό.

R3/

ENOLA GAY.Το αεροπλάνο είχε το όνομα της μάνας του πιλότου. Και μέσα στα σπλάχνα του είχε το «little boy»,το δαιμονικό μωρό της πυρηνικής εποχής που σαν άλλο «μωρό της Ρόζμαρι» άνοιξε το κουτί της Πανδώρας για να γεμίσει ο κόσμος με αποκρουστικά τελώνια και τερατόμορφες μεταλλάξεις που δεν μπόρεσαν ποτέ να ξεπεράσουν ούτε η καφκική μορφοπλασία του Odilon Redon (γάλλος συμβολιστής ζωγράφος, 1840-1916) στην αυγή του 20ου αιώνα, ούτε η ανατριχιαστική έμπνευση του Η.R. Giger (ελβετός ζωγράφος, γλύπτης και σκηνογράφος,γενν. το 1940) την ώρα της κυοφορίας των πιο αποκρουστικών alien της σύγχρονης εικονογραφίας της επιστημονικής φαντασίας.

R4 /

Διαβάζοντας πριν από λίγο καιρό ένα βιβλίο των εκδόσεων Tachen για το σπουδαίο γιαπωνέζο χαράκτη Ηiroshige μπόρεσα να έρθω σ΄επαφή για μια ακόμη φορά με τη γοητευτική ζωγραφική κληρονομιά της μεγάλης αυτής χώρας με τo μοναδική πλούτο και πολιτισμό των εικόνων και ιδιαίτερα τις πολλαπλές και αμφίσημες αποδόσεις του τοπίου και της καθημερινής ανθρώπινης δραστηριότητας. Συγκρατώ πάντα στη μνήμη τις «εκατό αποδόσεις του Έντο» και τις εξαιρετικές σκηνές από τις γέφυρες και τους διαβάτες που τρέχουν να προστατευτούν από τη βροχή. Αυτές οι συμβολικές εικόνες στις 6.08.1945 μετασχηματίστηκαν σε στιγμιότυπα μιας πυρηνικής κόλασης που ούτε οι πιο σκοτεινές σχετικές εικονογραφήσεις των βυζαντινών ναών και του Hieronymous Bosch δεν καταφέρνουν να ξεπεράσουν.

R5/
Κοιτάζω το έμβλημα της πόλης της Χιροσίμα. Τρεις επάλληλες κυματιστές λωρίδες, συμβολισμός του ρέοντος ποταμού που διατρέχει την πόλη, του νερού που τη μέρα εκείνη μετατράπηκε σε κοχλάζοντα καιάδα που συμπαρέσυρε στο πέρασμά του ανθρώπινα σώματα, κατάστικτα από το θάνατο αντικείμενα της νέας πυρηνικής εποχής. Μοιάζει σχεδόν με τραγική ειρωνεία ο μετασχηματισμός της ροής του υγρού της ζωής σε νεροσυρμή του ολέθρου για το διάβα των ιπποτών της Αποκάλυψης. Που δεν ήταν άλλοι από το ανυποψίαστο (?) πλήρωμα του αμερικάνικου Β-29, που έμελε να μετατρέψει εκείνη την αυγή, σε λυκόφως της ανθρώπινης ύπαρξης για την τραγική Χιροσίμα.

R6 /

Πριν ένα χρόνο περίπου είχα δει στο σινεμά την ταινία του γιαπωνέζου Χιρόσι Tεσιγκαχάρα «Το πρόσωπο ενός άλλου» (1966), ένα ασπρόμαυρο μοντέρνο δοκίμιο πάνω στον αφανισμό της ανθρώπινης ιδιοπροσωπίας ,με σενάριο που αναφέρεται στην αγωνιώδη υπαρξιακή μεταλλαγή ενός ανθρώπου που χάνει το πρόσωπό του και αναζητά μια νέα ζωή με τη φυσιογνωμία και τα χαρακτηριστικά ενός «άλλου». Μια από τις πιο σημαντικές κινηματογραφικές αφηγήσεις που είδα τα τελευταία χρόνια και με άγγιξε γιατί σ΄όλη τη διάρκεια της προβολής εγώ συνδύαζα την υπόθεση με την κατεστραμμένη Ιαπωνία και τη μεταπολεμική της προσπάθεια να καταστεί μια διαφορετική φιλειρηνική χώρα, σβήνοντας τα επώδυνα ίχνη της εμπειρίας του αφανισμού των αθώων. Μια ολόκληρη χώρα με μια δηωμένη στην κυριολεξία ταυτότητα από το βαρύ πλήγμα της πυρηνικής εποχής, που αγωνίστηκε να σταθεί με ένα άλλο τρόπο στο σύγχρονο κόσμο, καταφέρνοντας κατά την προσωπική μου εκτίμηση να διαμορφώσει μια σπουδαία μοντέρνα παράδοση που μας έδωσε εξαιρετικά δείγματα γραφής από το σινεμά ίσαμε την αρχιτεκτονική και το θέατρο, διασώζοντας πάντα μια βαθιά κληρονομημένη παράδοση ευγένειας και ζηλευτού βιοτικού επιπέδου που λίγες χώρες του κόσμου έχουν καταφέρει να φτάσουν.

R7/

Η διάσημη ταινία «Χιροσίμα,αγάπη μου» (Hiroshima,mon amour) του γάλλου σκηνοθέτη Αλέν Ρενέ (1959, 88λ.),ασπρόμαυρη γαλλοϊαπωνική παραγωγή σε σενάριο Μαργκερίτ Ντιράς (Εμανουέλ Ριβά, Εϊτζι Οκάντα, Στέλα Ντασάς, Πιερ Μπαρμπό, Μπερνάρ Φρεσόν),αναφέρεται στο παρελθόν και το παρόν, στη μνήμη και τα παιχνίδια της μέσα από τη σχέση μιας Γαλλίδας μ' ένα Γιαπωνέζο, με αναφορές στην ατομική καταστροφή της Χιροσίμα. Ταινία ιδιαίτερα σημαντική στην εξέλιξη της έβδομης τέχνης που μέχρι σήμερα παραμένει το ίδιο συναρπαστική, όταν ολόκληρος σχεδόν ο σύγχρονος κινηματογράφος, με λιγοστές εξαιρέσεις, έχει μετατρέψει την τεχνολογία σε αυτοσκοπό, ξεχνώντας την ουσία της κινηματογραφικής τέχνης. Το σενάριο της ταινίας μας πηγαίνει στη Χιροσίμα του '57, όπου η νεαρή Γαλλίδα - Εμανουέλ Ριβά - φτάνει για να γυρίσει μια ταινία με θέμα την ειρήνη... Εκεί συναντά το Γιαπωνέζο Αρχιτέκτονα και για ένα 24ωρο θα ζήσουν μια ερωτική ιστορία... Αυτός κουβαλάει - θέλοντας και μη - το βάρος της μνήμης της πόλης που δέχτηκε πάνω της την ατομική βόμβα. Αυτή, τα τραύματα από τον έρωτά της με ένα Γερμανό στρατιώτη κατά τη διάρκεια του B' Παγκοσμίου Πολέμου... Και για τους δύο, «η μνήμη βιώνεται διαβρωτικά, ροκανίζει τον χρόνο και αλέθει τις αναμνήσεις σε έναν μνημοπολτό»! «Το ερωτικό ζευγάρι της ταινίας - ο Ρενέ ανακατεύει το φιξιόν με εικόνες ντοκουμέντα - είναι εγκλωβισμένο, αιχμάλωτο της ιστορίας. Και ο σκηνοθέτης κάνει ένα φιλμ-δοκίμιο σχετικά με τη λειτουργία της μνήμης. Ένα δοκίμιο που δεν γίνεται επιστημονικό εγχειρίδιο, χάρη στην ποιητική του προσέγγιση. Με αποτέλεσμα η ποίηση του λόγου της Ντιράς να χάνεται στην καθαρά μουσική δομή του σεναρίου για να ξορκίσει τον εφιάλτη της καταστροφής της ζωής από την ατομική βόμβα. Χρησιμοποιεί προσχηματικά την κεντρική σεναριακή ιδέα του "ερωτικού δράματος" για να θρηνήσει το τέλος του έρωτα, που τον διέλυσε η ατομική βόμβα! Γιατί, από 'δώ και πέρα, ο έρωτας μεταξύ δύο ανθρώπων δεν θα είναι ποτέ αθώος. Και ακόμα πιο "αδίστακτα": H αθωότητα χάθηκε από όλα τα γεγονότα της ζωής», λέει συννεφιασμένη η Αντιγόνη, που ως γυναίκα βιώνει σπαρακτικά την καταστροφή και το «τέλος» της φύσης!

R8/

Το τραγoύδι των OMD με τον εμβληματικό τίτλο Enola Gay είναι μια διαρκής επίκληση της εποχής μας στη συλλογική μνήμη και εκφράζει με το μοναδικό τους εκφραστικό τρόπο και τη μουσική που ξεσήκωνε τα στάδια στο πέρασμά τους, μια ειρωνεία σχεδόν ανάμεικτη με ένα βουβό κλάμα, για εκείνους που μετά από 64 χρόνια δεν κατάφεραν ακόμη να ξεπεράσουν την καταρράκωση που έφερε σε όλο το ανθρώπινο γένος εκείνο το αποτρόπαιο πρωινό. Το ηθικό πλήγμα εξακολουθεί να παραμένει ακέραιο όσο υπάρχουν πυρηνικές κεφαλές ικανές να εξαφανίσουν τον πολιτισμό μας μια κι έξω. Οι επιζήσαντες (hibakusha) εκείνης της μέρας είναι οι μάρτυρες που μπορούν να διηγηθούν με εκατό τρόπους σαν το χαράκτη Hiroshige, πως οι άνθρωποι και το τοπίο μπορούν να αφανιστούν όταν γίνουμε όλοι τόσο ευάλωτοι που να μην μπορούμε πια να δούμε πόσο κοινότοπο μπορεί να γίνει το κακό όπως έγραψε η Hannah Arendt…

Odyss, 6.08.2009

ΙΧΝΗ ΣΤΗ "ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ"

20.07.1969…

Πριν 40 χρόνια στο φεγγάρι…Ιούλιο μήνα
Mε αφορμή τη σημερινή μέρα μια βιωματική
περιήγηση στις εικόνες και τις εμπειρίες της
υπέρβασης των ορίων…

Αυτός ο μήνας είναι της Σελήνης…Τουλάχιστον στην προσωπική μου εμπειρία ο Ιούλιος είναι γεμάτος από εικόνες του φεγγαριού, που άλλοτε αναδύεται κατακόκκινο μέσα από τον κόλπο του Μεραμπέλλου και το σκηνικό έπος των Σητειακών βουνών τις ζεστές καλοκαιρινές βραδιές την ώρα που έχει μερώσει το μελτέμι κι άλλοτε κατακλύζει με την εικόνα του την εμπειρία της πρώιμης νιότης ή με συγκινεί στα γκέμια των ατίθασων αλόγων που συγκρατεί η ίδια η θεά Σελήνη στην εσχατιά της τριγωνικής αφήγησης του ανατολικού αετώματος του Παρθενώνα…

1865 / Ο Ιούλιος (κι αυτός) Βερν δημοσιεύει το έργο του «Από τη Γη στη Σελήνη»(De la Terre à la Lune).Το τεύχος 1123 των «Κλασσικών εικονογραφημένων» (εκδόσεις Πεχλιβανίδη) μας έφερε σε επαφή στα παιδικά μας χρόνια μ΄αυτή τη γοητευτική αφήγηση του πατέρα της επιστημονικής φαντασίας, που τόσα χρόνια μετά εξακολουθεί να παραμένει ένας μεγάλος προφήτης που κατάφερε όσο λίγοι να μας ξεναγήσει με τη ριζοσπαστική ενορατική ματιά του στις όψεις μιας εξέλιξης και τις ουτοπίες της επιστημονικής και της τεχνολογικής αναζήτησης, που οδηγούσαν πάντα την ανθρώπινη υπερβατική περιέργεια ίσαμε τις πιο απίθανες εσχατιές. Τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό τοπίο.

1963 / Ιούλιος και Αύγουστος. Ο Γουώλτ Ντίσνεϋ γυρίζει ταινία στον Άγιο Νικόλαο της Κρήτης. Ολόκληρη η πόλη εκείνο το αξέχαστο καλοκαιρινό βράδυ ένα κινηματογραφικό σκηνικό για τη μεγάλη καρναβαλική πομπή. Με τη μεγαλύτερη αδελφή μου κρατάμε γερά τα χέρια των γονιών μας για να μη χαθούμε στο πλήθος που έχει σαν ποτάμι κατακλύσει το χώρο του παλιού λιμανιού. Θυμούμαι αμυδρά κάποιες εικόνες, ανάμεικτες από εντυπωσιασμό και κάποιο ανεκδήλωτο φόβο για τις μάσκες και τις τερατόμορφες φιγούρες και τη βοή και το τεράστιο πλήθος. Ήμουν λιγότερο από πέντε χρονών. Την ταινία “Μοοn-spinners” (οι κλώστρες του φεγγαριού) δεν την είδα βέβαια ποτέ σε σινεμά εκείνα τα χρόνια ,κατάφερα όμως να τη δώ πριν τρία χρόνια όταν την πήρα στα χέρια μου σε dvd πια και ένιωσα απίστευτη συγκίνηση βλέποντας τις εικόνες που γυρίστηκαν μπροστά στα παιδικά μου μάτια εκείνη τη μαγική βραδιά, που ο πατέρας και η μητέρα μας έφεραν από την Κριτσά στον Άγιο Νικόλαο να ζήσουμε ζωντανά την εμπειρία μιας κινηματογραφικής σεκάνς, που προσωπικά μου έχει μείνει αξέχαστη.

1969 / Ιούλιος. Μια ζεστή μέρα στην Αθήνα στο πρώτο μου ταξίδι στο κλεινόν άστυ παρέα με τον πατέρα μου Νίκο. Πρώτη επίσκεψη ,την πρώτη μέρα στον Παρθενώνα. Φωτογραφίες από μηχανή-φισούνα με ένα κρητικό –γνωστό μας- που συναντήσαμε με κιλότες. Την έχω ακόμη. Στο ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα παραμένουν λιγοστά από τα συντρίμμια που άφησε πίσω της η «αρχαιολατρία» ενός λόρδου. Το κεφάλι του αλόγου της Σελήνης από τη δεξιά γωνία του ανατολικού αετώματος βρίσκεται ήδη στη σκοτεινή αίθουσα ενός λονδρέζικου μουσείου. Εγώ δεν ήξερα τίποτα βέβαια κι ούτε μου μίλησε τότε γι΄αυτό κανείς. Ήμουν 10 χρονών. Γυρίσαμε με το πλοίο στην Κρήτη στις 19 του Ιούλη μετά από μια εβδομάδα αξέχαστης περιήγησης. Από τότε δεν ξαναπήγα στη λίμνη του Μαραθώνα(!).

1969 / 20 Ιουλίου. Θυμoύμαι ακόμη από το ραδιόφωνο το άκουσμα ενός ήχου με παράσιτα , στην αναμετάδοση της προσελήνωσης του «Απόλλωνα 11» στη Σελήνη. Κάπου εκεί στη «θάλασσα της σιωπής» ο Νηλ Άρμστρονγκ άφησε για πάντα ένα ίχνος, που θα παραμείνει λένε άθικτο για εκατομμύρια χρόνια, εκφράζοντας όχι τον ανταγωνισμό του ψυχρού πολέμου όπως λένε μερικοί αλλά τη σπαρακτική αγωνία του ανθρώπου απέναντι στην αιωνιότητα και τις άκρες ενός κόσμου πλασμένου από τη σκόνη των άστρων. Εκείνη που τον οδηγεί σε έσχατα διαβήματα πολλές φορές και σε μια διαρκή αναζήτηση για τα εσωτερικά και τα εξωτερικά του όρια. Που είναι το ίδιο αχανή και δυσπρόσιτα πολλές φορές. Και που κάποτε καταφέρνομε να τα ξεπερνούμε με τον έρωτα και την τέχνη ή με μερικούς στίχους ενός ποιητάρη…

2009 / Ιούλιος. Στην Αθήνα ξανά. Κυριακή 5 του μήνα. Επίσκεψη στο νέο Μουσείο της Ακρόπολης. Το κεφάλι του αλόγου της Σελήνης είναι και πάλι εκεί. Μόνο που τώρα είναι ακόμη ένα ψεύτικο πρόπλασμα. Όλη η ζωφόρος του Παρθενώνα σχεδόν λείπει. Ανατριχιαστικό. Ένα φανταστικό μουσείο της Ακρόπολης. Καταφέραμε εμείς οι σαλοί να φτιάξουμε το πιο σουρεαλιστικό μουσείο του κόσμου. Ένα κιβώτιο προπλασμάτων η αίθουσα του Παρθενώνα, που περιμένει τη στιγμή της μεταμόρφωσης όταν επιστραφούν τα γλυπτά από την ανήλιαγη αίθουσα Duveen για να ονομαστεί ξανά σε κιβώτιο μνήμης της πιο εκλεπτυσμένης έκφρασης του καταστατικού μέτρου των χρόνων. Των μοναδικών γλυπτών του Παρθενώνα, επιτομής της πιο επεξεργασμένης –όχι μόνο καλλιτεχνικά- αλλά κυρίως διανοητικά κατάκτησης της αρχαίας ελληνικής εμπειρίας. «Φάος πιμπράν». Πυρπολώντας με φως τις αξεπέραστες πτυχώσεις ,την πομπή των καβαλάρηδων των Παναθηναίων, τα ζωντανά κεφάλια των αλόγων του ήλιου και της Σελήνης, ανακτούμε λίγη από τη συγκλονιστική μαρμαρυγή των υλικών του πεντελικού μαρμάρου την ώρα που η πνοή μιας μεγάλης έμπνευσης τη μετασχημάτισε σε παλίμψηστο της αιώνιας υπόκλισης του ανθρώπινου στο «μέτρον» της δημιουργίας…Τα γλυπτά του Παρθενώνα δεν επικαλούνται τη μοίρα, εκφράζουν τις κορυφαίες στιγμές της υπέρβασης του κράτους των βροτών και την εξύψωσή τους στο χώρο μιας δημιουργικής πρότασης που ξεπερνά τα εφήμερα μέσα που την έπλασαν…

2009 / 20 Ιουλίου. 40 χρόνια από τη μέρα που ένας άνθρωπος κάνοντας ένα μικρό βήμα στη Σελήνη, εξέφρασε την επιθυμία του Ανθρώπου να κάνει μεγάλα άλματα κάποτε και βέβαια αυτό να το ονομάζει πρόοδο και εξέλιξη και υπέρβαση των ορίων ή και γοητευτική ουτοπία...Για επίμετρο, λίγοι στίχοι του φίλου Λουδοβίκου απ΄τα Ανώγεια που σε λίγες μέρες με τα Υακίνθεια που είναι φέτος αφιερωμένα στους βοσκούς της Μεσογείου, κάνει κάθε χρόνο τη δική του ανύψωση κοντά στο περήφανο οροπέδιο της Νίδας που έχει εκτός από οζά (ζώα) και εκκλησιές που μοιάζουν με μιτάτα…

Ποιο το χρώμα της αγάπης ποιος θα μου το βρει

Να 'ναι κόκκινο σαν ήλιος θα καίει σαν φωτιά

Κίτρινο σαν το φεγγάρι θα 'χει μοναξιά…

Odyss, 20.07.2009

ΘΑ΄ΧΩ ΤΟ ΝΟΥ ΜΟΥ ΣΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΜΗΝ ΠΑΡΕΙ ΦΩΣ ΚΑΙ ΓΙΝΕΙ ΧΡΟΝΟΣ

Διονύσης Καρατζάς*

Στους ποιητές του κόσμου και στην ποίηση…

φωτο. Αντρέι Ταρκόφσκι (από τη σειρά Polaroids)

Είναι κάποιες στιγμές που ο στίχος ενός ποιητή γίνεται η αφορμή για ένα σχόλιο…Φέτος συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη γέννηση του Γιάννη Ρίτσου…

Ένας φίλος που ταξίδεψε πριν τέσσερα χρόνια στην Ανατολή, μου έφερε από το Ιράν μια μικρή κομψή δίγλωσση έκδοση (αραβικά και αγγλικά) με τα Ρουμπαγιάτ του Ομάρ Καγιάμ. Μου διηγήθηκε πως ποτέ σε καμιά άλλη χώρα δεν συνάντησε ανθρώπους να διαβάζουν στίχους κλαίγοντας πάνω από τάφους ποιητών. Μου είπε πόση εντύπωση του έκανε η αγάπη τους γι΄αυτούς…

Μαγαζί με ξηρούς καρπούς στην Καππαδοκία (φωτο.Odyss,2007)

Δυο χρόνια μετά βρέθηκα στην Καππαδοκία, το 2007. Μπήκα σε ένα μικρομάγαζο που πουλούσε ξηρούς καρπούς και λουκούμια, με περιποιήθηκε ένας ευγενικός μαγαζάτορας και τράβηξα τη συγκλονιστική φωτογραφία που βλέπετε τώρα εδώ. Το πορτρέτο του σούφι ποιητή του 13ου αιώνα Τζελαλαντίν Ρουμί σε μια χειροποίητη λαϊκή ξυλογραφία και από κάτω ένα κατακόκκινο ρόδο που άλλαζε κάθε μέρα όπως μου εκμυστηρεύθηκε αυτός ο άνθρωπος…Ήταν συγκλονιστικό…Δεν ξέρω αλήθεια σε πόσους τόπους μπορεί να συναντήσει κανείς μια τέτοια εικόνα…Μου θύμισε μια σπουδαία μέρα στις 5.06.2005, τη μέρα που η πόλη που ζω υποδέχθηκε μια οικουμενική φυσιογνωμία, τον Αλβανίας Αναστάσιο…Στο δικό μου χαιρετισμό με μερικούς στίχους –κατά σύμπτωση του Ρουμί- απάντησε με ένα κομμάτι από το 4ο κουαρτέτο του Τ.Σ.Έλιοτ:

Η μόνη σοφία που ελπίζουμε να αποκτήσουμε

είναι η σοφία της ταπείνωσης.

Η ταπείνωση είναι ατελεύτητη…

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης έχει γράψει ανάμεσα σε άλλους και μερικούς από τους πιο συγκλονιστικούς στίχους που υπάρχουν στη νεοελληνική ποίηση, που είναι και δικοί μου αγαπημένοι στίχοι γιατί μπορούν να μου πουν σχεδόν τα πάντα…

Και περπατούσα μέσα στη νύχτα
χωρίς να γνωρίζω κανένα
κι ούτε κανένας με γνώριζε…

Ο πρώτος λόγος λοιπόν στους ποιητές…Από την πρωταρχική Ομηρική Ιλιάδα και την [κέλομαί σε Γογγύλα] Σαπφώ ,ίσαμε το έπος της Μαχαμπχαράτα ,τα Σονέτα του Σαίξπηρ,τον Αγαπημένο του Τζελαλαντίν Ρουμί ,τον Ερωτόκριτο του Βιτσέντζου και τον ύμνο εις την Ελευθερία του μέγιστου Διονύσιου Σολωμού, τα ηπειρώτικα μοιρολόγια και τις κρητικές μαντινάδες, την εύθραυστη και αξεπέραστη Έμιλυ Ντίκινσον, τον αυτοπυρπολημένο Βλαδίμηρο και το σπαρακτικό Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στο θρήνο του Σάντσεθ Μαχίας, τον Πάουλ Τσέλαν στο μαύρο γάλα της κόλασης των στρατοπέδων, την Ίγκεμπορ Μπάχμαν στη σκοτεινή ήπειρο της αγάπης και την Ελένη του Σεφέρη, τον Μίλτο Σαχτούρη στον τρελό λαγό, το Κάντο Χενεράλ του Νερούδα και το Μανόλη Αναγνωστάκη, την Κατερίνα ,τη Τζένη μ’ ένα σκοτάδι φως και τη Ζωή, είναι η ποίηση των αιώνων…Τ΄όνειρο που δεν πήρε φως για να γίνει χρόνος…

Οdyss, 17.07.2009

*Ο Διονύσης Καρατζάς γεννήθηκε το 1950 στην Πάτρα. Σπούδασε στην Φιλοσοφική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών (1968-1972). Εργάζεται στην μέση εκπαίδευση στην Πάτρα. Βασικός συνεργάτης του Πατρινού περιοδικού ΥΔΡΙΑ (1973-1985).Ιδρυτικό μέλος και μέλος Οργανωτικής Επιτροπής Συμποσίου Ποίησης, Πάτρα (1980-1985).Μέλος της ΑΕΠΙ (από το 1987).Μέλος της ΕΔΕΤ (Ένωση Δημιουργών Ελληνικού Τραγουδιού) - από το 1987.Μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων (από το 1988).Μέλος της Καλλιτεχνικής Επιτροπής του Διεθνούς Φεστιβάλ Πάτρας (1994).

Δισκογραφία: - Μίκης Θεοδωράκης, Τα πρόσωπα του Ήλιου, 1987.- Μίκης Θεοδωράκης, Ως αρχαίος άνεμος, 1987.- Ηλίας Ανδριόπουλος, Μουσικό τοπίο, 1993.- Μίκης Θεοδωράκης, Η Βεατρίκη στην οδό Μηδέν, 1994.- Μίκης Θεοδωράκης, Λυρικώτερα, (POETICA),1996.- Γιώργος Ανδρέου, Χελιδόνια της βροχής, 2000. ΠΟΙΗΣΗ:- Ξημέρωμα στη γη, εκδ. Όστρακα, Πάτρα, 1972.- Μέρες βροχής ή τα χαλασμένα παιχνίδια, εκδ. Όστρακα, Πάτρα, 1973.- Απ' το νερό κι από την πέτρα, εκδ. Όστρακα, Πάτρα, 1975.- Αντιόπη, εκδ. Όστρακα, Πάτρα,1982. - Κατερίνα, εκδ. Μικρά Όστρακα, Πάτρα, 1984, 2η 1986.- Χρώματα φωνήεντα, εκδ. Παράθυρο, Πάτρα, 1986, 2η 1987, εκδ. Επικαιρότητα, Αθήνα.- Ως αρχαίος άνεμος, εκδ. Αχαϊκές Εκδόσεις, Πάτρα, 1987.- Ανάμεσα νερό και μαύρο αποφασίζω το κόκκινο, εκδ. Διάττων, Αθήνα, 1989.- Τέσσερα ποιήματα, με δύο λιθογραφίες του Αριστοτέλη Σολούνια, εκδ. Αντήνωρ, Αθήνα, 1989, εκτός εμπορίου.- Ποιήματα, με μια ξυλογραφία του Χρήστου Σαρακατσιάνου, εκδ. Δέλτα, Αθήνα, 1989, εκτός εμπορίου. - Τα δέντρα κράτησαν βροχή, τ' αστέρια την καρδιά μου, Τιμητική έκδοση του Δήμου Πατρέων, 1995.- Παραμύθια και όνειρα, με δύο χαρακτικά του Χέρμαν Μπλάουτ, εκδ. Δήμου Αμαρουσίου, 1995, εκτός εμπορίου.- Ανθοφορία της νύχτας, εκδ. Δελφίνι, Αθήνα, 1997.- Ποιήματα 1972-1997, εκδ. Διάττων, Αθήνα 1999.- Στα νερά βαθαίνει ο ουρανός, εκδ. Διάττων, Αθήνα.- Πότε μίλα πότε φίλα, Μεταίχμιο, 2002.

ΚΛΕΩΝ ΚΡΑΝΤΟΝΕΛΛΗΣ* | ΝΗΟΛΟΓΙΟ ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΥ

Ο σπουδαίος «πλους» του –και φανατικού λάτρη

της θάλασσας- Κλέωνα Κραντονέλλη στο «πέλαγος»

της ελληνικής μοντερνικότητας και η «νηοψία» ενός

πολύσημου φορτίου ερεθισμάτων,«σημάτων» στην

«πλεύση» μιας ολόκληρης εποχής

στο τέλος του 20ου αιώνα

Kλέων Κραντονέλλης/εικόνα από την έκθεση (φωτο.Οdyss,2009)

Η επίσκεψη σε μια έκθεση εκφράζει μια προτίμηση. Όταν αυτή τυχαίνει να είναι η αναδρομική παρουσίαση του προσωπικού αρχείου ενός Αρχιτέκτονα, με την ποιότητα και το έργο του Κλέωνα Κραντονέλλη, τότε μπορεί να εκτείνεται και σε πιο προσωπική κατάδυση και να αποτελεί ένα σινιάλο ενδοσκόπησης και κατανόησης του εσώτερου, άτυπου αρχιτεκτονικού -σου- ιζήματος.

Στην έκθεση αυτή στο Μουσείο Μπενάκη, στημένη με συνοπτικό, ουσιώδη όμως και κατατοπιστικό τρόπο από την καθηγήτρια αρχιτέκτονα Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη, δεσπόζει μια φωτογραφία του-και- φανατικού ιστιοπλόου Κλ. Κραντονέλλη που σε υποδέχεται, κλείνοντας λες αμέσως το μάτι στην επίκληση μιας ισορροπίας που δια βίου δεν μπορεί να κατακτηθεί μέσα από την αρχιτεκτονική αν δεν έχει τις αναφορές και τις διαφυγές που έχει ανάγκη ο ίδιος ο αρχιτέκτονας-συνθέτης για να μπορέσει να κατανοήσει τον κόσμο του πριν αναλάβει να τον αποδομήσει και να τον κτίσει με ένα δικό του τρόπο. Ο Όσκαρ Ουάιλντ σε όσους επέμεναν πως πρέπει να΄ναι μόνο συγγραφέας απαντούσε πως στην περίπτωση αυτή δεν θα΄θελε να είναι ούτε συγγραφέας…

Να ένα πρώτο σχόλιο λοιπόν για την έκθεση. Ο Αρχιτέκτονας δεν ήταν μόνο ένας απροσπέλαστος-πολλές φορές- δημιουργός της επιτομής ενός κόσμου που προσδοκά να αλλάζει πρόσωπα αλλά υπήρξε πρώτα και πάνω απ΄όλα ο ίδιος μια μορφή ξεχωριστή με ιδιαίτερες προτιμήσεις και μια εμμονή ίσως που χαρακτήρισε τη συμπεριφορά του και πρόσθεσε στο βιογραφικό του μια υπενθύμιση που λέει όσα και χίλιες εικόνες του κτισμένου του έργου…

Kλέων Κραντονέλλης/Το κτίριο της ΔΕΗ στην οδό Γ΄Σεπτεμβρίου

στην Αθήνα/ Προοπτικό (φωτο.Odyss,2009)

Κλέων Κραντονέλλης/Το σπίτι του στην Πλάκα/Yλικό στην έκθεση

(φωτο. Odyss,2009)

Όταν προχωρώντας κανείς στο υλικό ανακαλύψει ανάμεσα στα άλλα το κτίριο της ΔΕΗ στην Γ΄Σεπτεμβρίου στην Αθήνα, η πρώτη εντύπωση ανακαλεί αμέσως την πλώρη ενός σκαριού που πλέει στον αστικό ωκεανό, μετασχηματίζοντας τη γεωμετρία του οικοδομικού τετραγώνου σε ενστικτώδη ενέργεια και κίνηση δοσμένη λες από τις γεννήτριες του μοντέρνου λεξιλογίου, που έρχεται να σαρώσει με τους κυματισμούς της την απρόσωπη και καταστατική ομοιομορφία της περιοχής και να διαμορφώσει με περίσσια ένταση κροσσούς συμβολής των ποιητικών αναζητήσεων της μοντερνικότητας με ένα εξαιρετικό αρχιτεκτονικό γεγονός, που αποτελεί παλίμψηστο μιας εμπνευσμένης συνθετικής χειρονομίας…

Έργα και σχέδια καμωμένα με την επιμονή ενός ακαταπόνητου γεωμέτρη…Με τη δημιουργική συναρμογή των χαράξεων ενός απώτερου αλλά και του πρόσφατου κανόνα που δεν δίστασε να αναζητήσει τις άκρες των επιρροών της τοπικότητας και των πρωτογενών υλικών και ήρθε να συμπαραθέσει τις προτιμήσεις και τη νέα σχηματοποίηση που πρότεινε το συντακτικό των μοντέρνων και να δημιουργήσει μια καινούρια ισορροπία μέσα από τη σύνθεση… Του αυστηρού σχεδιαστικού καννάβου αλλά και της κριτικής φευγαλέας ματιάς στη λαϊκή εικονογραφία των αρχοντικών και των αναλημματικών πέτρινων τοίχων, της πρωτόλειας επεξεργασίας των γείσων και των φατνωμάτων της παράδοσης και της συναίρεσής τους με τους τολμηρούς μπετονένιους προβόλους και την εικαστική αναζήτηση ενός μοντερνιστικού μπρουταλισμού που δεν φοβήθηκε να επεξεργαστεί δημιουργικά τις πλαστικές προτιμήσεις του μοντέρνου κινήματος και την ίδια τη μορφοποιητική και την κατασκευαστική του παλέτα, από το Bauhaus και τον Le Corbusier, ίσαμε τις τρύπιες οροφές του Louis Kahn και τα στιβαρά διαζώματα του Richard Neutra…

Ο Κλέων Κραντονέλλης, ένας έντιμος και πολύπλευρος μοντέρνος Αρχιτέκτονας μου έφερε ξανά στο νού πως δεν πρέπει κανείς να «πετά» τίποτα…Και κυρίως να μπορεί να δημιουργεί τις δικές του αναφορές μέσα από τις συναιρέσεις -τις πολλαπλές συμπαραθέσεις- μιας τεράστιας κοινής αρχιτεκτονικής παράδοσης του «μοντέρνου» και του πρωταρχικού αρχιτεκτονικού του υποστρώματος…Έτσι υπάρχει μια ελπίδα να κάνει εκείνο το μαγικό πλου στον ωκεανό της ελευθερίας και να συνομιλήσει έστω για λίγο με το βάθος της «όλης» του ύπαρξης… Σαν την τελευταία σεκάνς από το «Σολάρις» του Αντρέι Ταρκόφσκι, του συμπαντικού σκηνοθέτη που προσπάθησε με τον τρόπο του να αναζητήσει τις εσχατιές των ορίων της ίδιας της συνείδησης…Που αυτήν υπηρετεί –έστω και εφήμερα- και η μεγάλη Αρχιτεκτονική…

Οdyss, 11.07.2009

*Ο αρχιτέκτων Κλέων Κραντονέλλης

Η έκθεση αφορά στην αναδρομική παρουσίαση του έργου του αρχιτέκτονα, με υλικό από το αρχείο του, το οποίο είναι κατατεθειμένο στα Αρχεία Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής(Α.Ν.Α. )του Μουσείου Μπενάκη, δωρεά της συζύγου του,΄Αλεξ Βοκοτοπούλου-Κραντονέλλη.
Ο Κλέων Κραντονέλλης σπούδασε αρχιτεκτονική στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, από όπου αποφοίτησε πρώτος το 1935. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του δέχτηκε ερεθίσματα και επιρροές από τους καθηγητές του Ernest Hébrard, Αλέξανδρο Νικολούδη, Αναστάσιο Ορλάνδο, Δημήτρη Πικιώνη και τους επιμελητές Βασίλη Δούρα και Νίκο Μητσάκη. Υπήρξε σημαντικό στέλεχος του Υπουργείου Ανοικοδομήσεως και στενός συνεργάτης του Ντίνου Δοξιάδη στον Τομέα των Οικιστικών Μελετών. Διετέλεσε επίσης τεχνικός σύμβουλος της αντιπροσωπείας στην Ελλάδα του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες. Υπηρέτησε στον Ε.Ο.Τ. ως Διευθυντής των Τεχνικών Υπηρεσιών. Ανάμεσα στα σπουδαιότερα πραγματοποιημένα έργα του είναι: το ξενοδοχείο «Αμφιτρύων» στο Ναύπλιο, η κατοικία του στην Πλάκα, το κτίριο της ΔΕΗ στην οδό Γ΄ Σεπτεμβρίου στην Αθήνα, τα οποία και περιλαμβάνονται σε όλα τα εγχειρίδια της μεταπολεμικής νεοελληνικής αρχιτεκτονικής.
Η έκθεση περιέχει αυθεντικά σχέδια, φωτογραφίες εποχής και σύγχρονες φωτογραφίες του έργου του και συνοδεύεται από σχετική μονογραφία.

Διάρκεια:
17/06/2009 - 26/07/2009
Χώρος : Αθήνα /Μουσείο Μπενάκη [Κτίριο Οδού Πειραιώς]

Διοργάνωση:
Μουσείο Μπενάκη / Αρχεία Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής

Links:
http://www.benaki.gr/

=http://odos-kastoria.blogspot.com/2007/11/blog-post_8529.html

BAUHAUS 1919-2009 [3]

H ΕΝΤΕΛΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΡΝΟΥ
Oι πολλαπλές ωσμώσεις του μοντέρνου
στην ελληνική εμπειρία και οι μετασχηματισμοί
των ιδιωματισμών της τοπικότητας σε ανθεκτικά
αρχιτεκτονικά γεγονότα υψηλού συνθετικού

και κατασκευαστικού ήθους

Εξαιρετική περίπτωση στα πεπραγμένα της περιφερειακής και τοπικής αρχιτεκτονικής εμπειρίας αποτελεί -στη διάρκεια του μεσοπολέμου αλλά και κατά την πρώτη μεταπολεμική δεκαετία -η εκτεταμένη παραγωγή ενός αρχιτεκτονικού ιδιώματος επηρεασμένου από τις αρχές της μετα-bauhaus μοντερνικότητας , που άφησε εντυπωσιακής ποιότητας δείγματα στις πόλεις και σε αρκετούς οικισμούς του τόπου μας.

Η αφομοίωση και η επεξεργασία των αρχών ενός αφαιρετικού σχεδιαστικού και κατασκευαστικού συντακτικού που εισήγαγε η εποχή της «μετάβασης» του μεσοπολεμικού αναβρασμού, μετά τις τελευταίες εκλάμψεις των ρομαντικών αναβιώσεων του 19ου αιώνα και τη δυναμική εμφάνιση των κινημάτων του πρώιμου 20ου αιώνα και το πέρασμα σε μια νέα ριζοσπαστική και εικονοκλαστική αντιμετώπιση των δεδομένων της αρχιτεκτονικής γλώσσας ,φάνηκε να παγιώνεται πολύ γρήγορα και να κατακτά σημαντικό πλεονέκτημα στη διαμόρφωση ενός καινούριου ορθολογικού –κοντά στις ανάγκες και τις απαιτήσεις της εποχής – κανόνα.

Giuseppe Terragni,Villa Bianca,Σεβέζο,1937

Πάτροκλος Καραντινός, Αρχ.Μουσείο Ηρακλείου,1933-1953 (φωτο.Odyss /2009)

Είναι εντυπωσιακή η μεγάλη επιρροή που απέκτησε η οπτική του μοντέρνου μέσα στο έργο όλης της μεσοπολεμικής αρχιτεκτονικής πρωτοπορίας, πράγμα που δεν άργησε να επεκταθεί παντού και να δημιουργήσει πλήθος φανερών αλλά και άδηλων επιδράσεων που εξακολουθεί και σήμερα να διασώζει ο χρόνος, παρά τη μεγάλη φθορά και την επιδεικτική έλλειψη φροντίδας και προστασίας που παρατηρείται σήμερα ακόμη και για εμβληματικά κτίρια εκείνης της περιόδου.

H γενικευμένη αποκαθαίρεση των κάθε είδους διακοσμητικών και ιστορικιστικών αναφορών που είχαν καθορίσει ένα ολόκληρο αιώνα αρχιτεκτονικών και καλλιτεχνικών εφαρμογών συνδυάστηκε με την ανάπτυξη μιας συνολικότερης οπτικής για τα πολιτικά δρώμενα και την κοινωνική πραγματικότητα που σε πολλές περιπτώσεις επιχείρησε να αφομοιώσει στοιχεία από τα ίδια τα προγράμματα πολιτικών ανατροπών και τα κάθε λογής μανιφέστα που τα συνόδευαν. Ο μοντερνισμός ταυτίστηκε με την αμφισβήτηση της υπάρχουσας τάξης και η αρχιτεκτονική και η πολεοδομία μπόρεσαν να αρθρώσουν σε πολλές περιπτώσεις λόγο αιρετικό αλλά και οραματικό εκφράζοντας την κυοφορία και το προανάκρουσμα της μετάβασης σε μια καινούρια εποχή.

Η εισαγωγή των νέων υλικών και του οπλισμένου σκυροδέματος έδωσε μια απίστευτη ώθηση στην ανάπτυξη καινοφανών σχεδιαστικών και κατασκευαστικών μεθόδων και παράλληλα επέδρασε καταλυτικά στο μετασχηματισμό των μορφών και των αισθητικών αναζητήσεων που είχαν μέχρι τότε κυριαρχήσει. Το πέρασμα από τη χρήση του πέτρινου τοίχου και της συμπαγούς φέρουσας δομής στον κομψό σκελετό από λεπτούς στύλους, δοκάρια και πλάκες χυτού υλικού, δημιούργησε μια νέα συνθήκη τυπολογικής και μορφολογικής οργάνωσης του συνθετικού υλικού και έδωσε νέες δυνατότητες στην παραγωγή νέου νοήματος στις ποικίλες αρχιτεκτονικές αναζητήσεις της περιόδου. Η casa domino του Le Corbusier, αποτέλεσε έτσι τη νέα ισχυρή καταγωγική αφετηρία της μοντερνικότητας ,ενώ η παρουσία αρχιτεκτόνων σαν τον Giuseppe Terragni στην Ιταλία ή τον Πάτροκλο Καραντινό στην Ελλάδα, που κατάφεραν όχι μόνο να εκπροσωπήσουν τις κυρίαρχες τάσεις στο εθνικό τοπικό επίπεδο όπου ανέπτυσσαν δραστηριότητα αλλά να αποτελέσουν και παραδείγματα μιας ευρύτερης ακτινοβολίας στο χώρο των ιδεών και των έργων της μοντέρνας αρχιτεκτονικής ,έθεσαν καταστατικές συνιστώσες στη διαμόρφωση του συνολικού ήθους της μοντερνικότητας.

Ο ποιητικός ρασιοναλισμός του μεσοπολέμου, εμπλουτισμένος με ισχυρά στοιχεία τοπικότητας, δεν παύει να αποτελεί με τα έργα του, μια αστείρευτη δεξαμενή παραδειγμάτων και υλοποιημένης αρχιτεκτονικής με ισχυρό χαρακτήρα που κατάφερε να ενσωματώσει την έκρηξη της γνώσης και τις νέες τεχνικές δεξιότητες στην κατασκευή και να πάει πιο πέρα από τις αφετηριακές λειτουργικές και στενά φανξιοναλιστικές κατευθύνσεις που είχε αρχίσει με διακριτό τρόπο να επιβάλλει σε πολλές περιπτώσεις η νέα κατάσταση.

Είναι γοητευτική η περιήγηση στο αρχιτεκτονικό υπόστρωμα εκείνης της περιόδου στην ελληνική περίπτωση και ιδιαίτερα η επισήμανση των δειγμάτων που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο δεν κατάφερε να ρευστοποιήσει ο χρόνος και εξακολουθούν να στέκονται στις πιο απίθανες γωνιές των πόλεων και ορισμένων οικισμών μας. Τα κτίρια αυτά που δεν ήταν ποτέ τόσο παλιά όσο τα «νεοκλασικά» για να κηρυχτούν διατηρητέα αλλά ούτε και τόσο καινούρια για να αποφύγουν την κατεδάφιση και την αντικατάστασή τους με νέες πολυώροφες πολυκατοικίες, είναι εκείνα που στις περισσότερες περιπτώσεις διέσωσαν την κλίμακα, τους τύπους και τη μορφολογική πρόταση του μοντερνισμού πριν προλάβει να σαρωθεί εντελώς κάθε ίχνος του από την απίστευτη επέλαση των νεότερων ιστορικισμών και της αχώνευτης περιφοράς των κάθε λογής προτύπων και εικόνων που μετέτρεψαν σταδιακά μέσα στα τελευταία 30 χρόνια την αρχιτεκτονική μας παραγωγή σε μια τεράστια επώνυμη –πάντα- αλλά στις πιο πολλές περιπτώσεις αδιάφορη και «θεαματική» ρητορεία κτισμένων γεγονότων και σε φανερή υπερκαταναλωτική και κυνική καρικατούρα μιας υποβαθμισμένης α-τεκτονικής πολυμορφικότητας.

Όλα επιτρέπονται σήμερα στο σώμα του περιβάλλοντος της πόλης και στα αστικά κέντρα όπου δοκιμάζεται στο χρόνο η συγκρότηση της νέας πολεοδομικής και αρχιτεκτονικής μας φυσιογνωμίας. Οι πιο απίθανοι μορφοπλαστικοί και κατασκευαστικοί νεωτερισμοί μπορούν να προτείνονται με μεγάλη ευκολία και να στοιχειώνονται στον ανθρωπογενή χώρο, αρκεί να υπάρχει ικανή χρηματοδότηση για την ολοκλήρωση κάθε είδους βερμπαλισμού την ίδια ώρα που τα ¨ταπεινά” υπέροχα σπαράγματα μιας ανώνυμης ή και επώνυμης καμιά φορά μοντερνικότητας με συνέπεια και ήθος αρθρωμένης στο χρόνο δεν καταφέρνουν να αποτελέσουν πρότυπα, να συνομιλήσουν με τις άναρθρες κραυγές που αναπτύσσονται τριγύρω, να διατηρήσουν αλώβητο στο χρόνο ένα ορατό –έστω στους λίγους- αισθητικό και ηθικό πλεονέκτημα που θα μπορούσε να δείχνει το μέτρο και τον προσανατολισμό για όσα θα μπορούσαν να συμβαίνουν στο εξελισσόμενο σώμα του τόπου και του τοπίου σε πολλές περιπτώσεις.

Κατοικία Συγγελάκη,Άγιος Νικόλαος, 1950 (φωτο.Οdyss/2007)

Kατοικία Ι.Ταβλά, Άγιος Νικόλαος (φωτο.Οdyss/2009)

Τριώροφη οικοδομή στην πλατεία Ε.Βενιζέλου στον Άγιο Νικόλαο,

αρχιτ.Γ.Παπαθεοδώρου,1952 (φωτο. Οdyss,2008)

Oικία Αλέξη,Άγιος Νικόλαος 1952 (φωτο.Οdyss,2009)

Στον 'Αγιο Νικόλαο, διασώζονται ακόμη μερικά δείγματα αυτής της αρχιτεκτονικής που προσωπικά με ενδιαφέρει και αθροίζονται και αυτά στις πολύπλευρες προσωπικές μου προτιμήσεις καθώς εξακολουθούν να με επηρεάζουν θετικά και να μου δείχνουν πάντα ένα δρόμο κι ένα τρόπο. Μερικά άλλα χάθηκαν για πάντα ενώ η κατάσταση ορισμένων άλλων που αξίζει να διασωθούν έχει από καιρό αφεθεί στη φθορά που μοιάζει να κερδίζει αυτή την ώρα τις εντυπώσεις. Η στρωματογραφία της πόλης είναι ένα ζήτημα που πρέπει να μας απασχολεί όλους αν έχουμε την πεποίθηση πως όσο περνά ο χρόνος πρέπει να διασώζεται ό,τι έχει αξία καθώς μπορεί να αποτελεί έκφραση μιας ολόκληρης εποχής και να μεταφέρει τις εμπειρίες και τις προτιμήσεις που παρήγαγε συνολικά ο πολιτισμός και η αντίληψη των ανθρώπων που το δημιούργησαν…Μαρτυρία του αγώνα της μνήμης απέναντι στη λήθη ...

Οdyss, 2.07.2009

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ / ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

[REAL PEOPLE / REAL NEEDS]

Οι πρόσφυγες δεν γιορτάζουν…
(με εφορμή την παγκόσμια μέρα του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες /20.06)

Mια επίσκεψη στην επίσημη ιστοσελίδα της ύπατης αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες [UNHCR] θα ήταν πολύ χρήσιμη αυτές τις μέρες, που περίσσεψε η κάθε είδους ρητορεία που τους αφορά και ιδιαίτερα στην Ελλάδα όπου οι διατυπώσεις έχουν πια λάβει θεσμικό χαρακτήρα και η αρθρογραφία που αναπτύσσεται με τρόπο ήκιστα τιμητικό για ανθρώπινες υπάρξεις, περιλαμβάνει πια και εκφραστές μιας –υποτίθεται- περισσότερο υποψιασμένης και ευαίσθητης οπτικής για τα σχετικά ζητήματα.

Στις 20 Ιουνίου 2009,ήταν η παγκόσμια μέρα η αφιερωμένη στους πρόσφυγες όπου γης. Δεν ήταν μια μέρα γιορτής προφανώς γιατί δεν είναι εύκολο στους ανθρώπους αυτούς να βρεθεί χαρά για τέτοιου είδους εκδηλώσεις. Η διατύπωση «πραγματικοί άνθρωποι-πραγματικές ανάγκες» που προτείνεται από την UNHCR [UNITED NATIONS HIGH COMISSION for REFUGEES] είναι από μόνη της λιγόλογη αλλά εύστοχη και ουσιαστική.

Ο Έλληνας εκπρόσωπος της αρμοστείας στην Ελλάδα, κ.Τσαρμπόπουλος, θαρρώ πως με την τοποθέτησή του πριν από λίγες μέρες σε συνέντευξη τύπου (εφημ.ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ,18/06/09)για το θέμα που κυριαρχεί αυτή την περίοδο αντιμετώπισε τα πράγματα με ουσιαστική και ουμανιστική ματιά, τονίζοντας χωρίς περιστροφές πως ο όρος «λαθρομετανάστης» δεν πρέπει να χρησιμοποιείται γιατί είναι τουλάχιστον ταπεινωτικός για ανθρώπινες υπάρξεις. Λαθραία τόνισε μπορεί να είναι τα εμπορεύματα κάθε είδους και όχι οι πρόσφυγες ή οι μετανάστες ή οι κάθε λογής φυγάδες ή καταδιωκόμενοι που αποζητούν καλύτερες συνθήκες ζωής και δεν διαθέτουν επίσημα έγγραφα για τη μετακίνησή τους.

Οι φωτογραφίες από την εμπόλεμη ζώνη του Αφγανιστάν (υπενθυμίζω μια πάμφτωχη χώρα μακριά από την «ευδαιμονία» της παγκοσμιοποίησης αλλά στο επίκεντρο της πολεμικής επικαιρότητας πάντα) παρμένες από την ιστοσελίδα της UNHCR, είναι κι αυτές «πραγματικές» και έρχονται να μας δείξουν πως πρέπει να σκεφτόμαστε αρκετά όταν εκστομίζουμε φράσεις περί «μηδενικής ανοχής» στην παρουσία ανθρώπων,που ελάχιστα γνωρίζουμε τις περισσότερες φορές για τις τραγικές αιτίες που τους οδήγησαν μέχρι εδώ.

Η Ευρώπη της ανοχής και του σεβασμού της διαφορετικότητας πρέπει να είναι σε θέση να επιλύει με κεντρικό τρόπο και προβλήματα που έχουν σχέση με τη διακίνηση ανθρώπων, μιας και μέχρι τώρα κατάφερε να τακτοποιήσει με κάθε λεπτομέρεια τα ζητήματα π.χ. που έχουν να κάνουν με τη διακίνηση κεφαλαίων και εμπορευμάτων, πλημμυρίζοντας και το τελευταίο ευρωπαϊκό σπίτι με κάθε είδους χρήσιμα ή –κατά κανόνα- άχρηστα αγαθά που τονίζουν την καταναλωτική μας αποχαύνωση και βέβαια δεν παύουν ούτε στιγμή να αντιπροσωπεύουν το πλεόνασμα που έχουμε αφαιρέσει από τους φτωχούς του κόσμου, εξωθώντάς τους στην εξαθλίωση, τον πόλεμο και την προσφυγιά…

Στις 20 Ιουνίου κάθε χρόνο αλλά και όλες τις υπόλοιπες του μέρες, ας θυμόμαστε τη διατύπωση του αθηναίου ποιητή Μέναδρου (342 -291 π.Χ.) που έγραφε "…μην κλαίτε ξένοι που δεν έχετε πατρίδα, όλοι από το ίδιο χάος γεννηθήκαμε..." Ίσως μια μέρα καταφέρουμε να συμφιλιωθούμε με τον «άλλο» που υπάρχει μέσα μας και να κατανοήσουμε πως η ανθρώπινη ιδιότητα είναι αυτή που μετρά πάνω απ΄ όλα…

Odyss, 25.06.2009

links:

http://www.unhcr.org/

http://www.unhcr.gr/

ΦΑΟΣ ΠΙΜΠΡΑΝ*

(ή ΠΥΡΠΟΛΗΣΤΕ ΤΟ ΑΛΟΓΟ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ ΜΕ ΦΩΣ!)

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΩΝ ΣΗΜΕΡΙΝΩΝ
ΕΓΚΑΙΝΙΩΝ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ
ΛΙΓΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΑΙΘΟΥΣΑ DUVEEN
ΠΟΥ ΣΤΕΓΑΖΕΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ
ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟ «ΚΙΒΩΤΙΟ ΦΩΤΟΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗΣ»
ΠΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΕΙ ΤΟ ΚΤΙΡΙΟ ΤΟΥ BERNARD TSCHUMI
ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΕΡΟ ΒΡΑΧΟ


To "άλογο της Σελήνης " από το ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα
(Αίθουσα Duveen του Βρετανικού Μουσείου, φωτο. Οdyss,2007)

Το Δεκέμβριο του 2007 βρέθηκα στο Βρετανικό Μουσείο για δεύτερη φορά. Ήταν η εποχή που η κατασκευή του νέου μουσείου της Ακρόπολης στην Αθήνα είχε ήδη προχωρήσει χωρίς να έχει πάψει βέβαια ούτε στιγμή η συζήτηση για όλα τα θέματα που είχε ανοίξει η ανέγερσή του. Ζητήματα σχέσης με την πόλη και την αστική αθηναϊκή γειτονιά που το υποδέχεται, ενστάσεις για τον πολυδιατυπωμένο –και από τους μελετητές- διάλογο με το βράχο της Ακρόπολης και τον Παρθενώνα, επιφυλάξεις για το χειρισμό της κλίμακας ενός μεγάλου κελύφους απέναντι στις μικρές μονάδες του κοντινού περιβάλλοντος και τα μνημεία απέναντι, κινητοποίηση για τη διάσωση των δυο αποχαρακτηρισμένων -εξαιρετικών-διατηρητέων στην οδο Διονυσίου Αρεοπαγίτου, αρθρογραφία και πολεμική στον τύπο και τις ειδικές εκδόσεις… Μετά από πολλά χρόνια η παρουσία ενός γνωστού ξένου Αρχιτέκτονα, από μόνη της, και μάλιστα για ένα τόσο σοβαρό μουσείο είχε δημιουργήσει μια αναστάτωση, δικαιολογημένη σε πολλά ζητήματα...

Στους άγονους διαγωνισμούς που προηγήθηκαν υπήρξαν πολλές προσεγγίσεις. Κανείς δεν τελεσφόρησε. Σε ένα απ΄αυτούς συμμετείχε ο Κυριάκος Κρόκος και ο Δημήτρης Αντωνακάκης με σπουδαίες προτάσεις. Στον πρώτο διεθνή διαγωνισμό πριν το 1993, ο Άρης Κωνσταντινίδης έγραψε ολόκληρο κείμενο πολεμικού χαρακτήρα για το «..μάτι του κύκλωπα» για να στηλιτεύσει τη μεταμοντέρνα και εξεζητημένη τυπολογικά και μορφολογικά πρόταση των Nicoletti & Passareli, που ευτυχώς δεν υλοποιήθηκε με αποτέλεσμα ο τελικά υλοποιημένος σημερινός σχεδιασμός του μουσείου των Tschumi - Φωτιάδη, να φαντάζει τουλάχιστον εξαιρετικός με όλες τις ενστάσεις που μπορεί να καταθέσει κάποιος...Και βέβαια υπάρχουν αρκετές.

To νέο Μουσείο της Ακρόπολης των αρχιτεκτόνων B.Tschumi-Mιχ.Φωτιάδη/2009

Όμως η σημερινή μέρα έχει ένα άλλο περιεχόμενο. Μετά από χιλιάδες χρόνια, ο απλός επισκέπτης θα έχει τη δυνατότητα να περιηγηθεί σε ένα γοητευτικό κόσμο αρχιτεκτονικών και γλυπτικών εκφράσεων του ανθρώπινου πολιτισμού και σχεδόν να αγγίξει με τα χέρια του τη ζωφόρο, τα αετώματα και τις μετόπες της συγκλονιστικότερης επιτομής του πνεύματος και των χεριών των ανθρώπων που κατοίκησαν την αττική γη, του κορυφαίου έργου «γοήτρου» του γένους των πολιτισμένων όντων, του Παρθενώνος. Ακόμη θυμούμαι την ξενάγηση που μας είχε κάνει ο (καθηγητής της Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ σήμερα) Μανόλης Κορρές, ο άνθρωπος που ταυτίζεται όσο κανείς άλλος με την έγνοια και την τρυφερή σχεδόν ματιά που χρειάζονται τα μεγάλα μνημεία για να διασωθούν και να υπάρξουν στο χρόνο, μάρτυρες και σήματα μιας αέναης μακράς εξέλιξης, μιας επικράτησης του πολιτισμού πάνω στη βαρβαρότητα των φυσικών ενστίκτων και των ά-λογων συστημάτων που διατρέχουν όλη την Ιστορία. Ο Μανόλης Κορρές μας έλεγε «…ο Παρθενών…», δεν πρόκειται ποτέ να το ξεχάσω, τον ευγνωμονώ πάντα για εκείνη τη σπάνια εμπειρία που χάρισε σ΄ένα σμάρι από φοιτητές της σχολής…

Τη μέρα λοιπόν εκείνη του Δεκέμβρη του 2007, ο λονδρέζικος ουρανός ήταν ως συνήθως μουντός. Ούτε η διαφώτιστη οροφή της αίθουσας Duveen στο Βρετανικό Μουσείο αρκούσε για να φέρει περισσότερο φως στα γλυπτά, ανίερα θραύσματα ενός παρανοϊκού «αρχαιολάτρη» του λόρδου Έλγιν, που δεν δίστασε ακόμη και να τα πριονίσει για να καταφέρει να τα μεταφέρει και τα εκθέσει στο χώρο καταγωγής του στη Βρετανία, αποσπώντας τα με βίαιο τρόπο από τη θέση που η μεγάλη τέχνη του εργαστηρίου του Φειδία τους επεφύλαξε κάτω από το λαμπρό αττικό φως. Αυτό το γεγονός συνδυασμένο στα μάτια μου με μια απίστευτη μουσειολογική προχειρότητα (βλ. φωτο), έφταναν από μόνα τους για να δείξουν πως η θέση του αλόγου και των ιππέων της Σελήνης είναι εκεί πίσω στην Αθήνα.

Παρακολουθώ με προσοχή τη μεγάλη συζήτηση που άνοιξε με θάρρος η Μελίνα. Είναι εξαιρετικό γεγονός να συναντάς σε όλα τα μουσεία του κόσμου, θραύσματα και σπαράγματα και μοναδικής αρτιότητας πολλές φορές έργα των πολιτισμών του πλανήτη και να καταφέρνεις να συμμετέχεις σε μια χωρίς όρια περιήγηση στα τοπία της συλλογικής μας μνήμης…Τα έργα του ανθρώπινου πολιτισμού και τις μαρτυρίες που «…θέτουν εν έργω την α-λήθεια της ύπαρξης…» σύμφωνα με την χαϊντεγγεριανή απόφανση…Όμως σε καμιά περίπτωση δεν θα μπορούσα προσωπικά να δω κομμάτια από τους πρωταρχικούς τεράστιους βράχους του Stonehedge, τοποθετημένους εκεί σιωπηλούς δείκτες πορείας της ανθρώπινης κατάστασης μέσα στους αγρούς της βρετανικής υπαίθρου, σε ένα οποιοδήποτε μουσείο ή σε ένα ανοικτό πάρκο του υπόλοιπου κόσμου…Τα έργα που μνημειώνονται στο χρόνο και στον τόπο με μια αδιαμφισβήτητη ενότητα και ένα συμβολισμό που ξεπερνά τη διαίρεσή τους σε κομμάτια και θρύψαλα, δεν είναι κατανοητό να διαμερίζονται και να κατασπαράσσονται γιατί μετατρέπονται σε σβησμένα άστρα ενός –κατά τεκμήριο- ακατάλυτου συμβολικού και κυριολεκτικού αστερισμού…

Τα γλυπτά του Παρθενώνα πρέπει να γυρίσουν στην Αθήνα. Στο νέο μουσείο της Ακρόπολης, λουσμένα κάτω από το φως του τόπου που τα γέννησε, στον ίδιο ουρανό που αντίκρυσαν για πρώτη φορά το γαλαξία και τις Πλειάδες, με τα μικρά τριζόνια που τα κατοίκησαν τις ζεστές καλοκαιρινές νύχτες του ελληνικού τοπίου, με την ίδια λαλιά που ακούστηκε θαυμαστικός ψίθυρος στη γλώσσα του αρχαίου γλύπτη και του βοηθού μαρμαροξόου του, με το φεγγάρι που έλουζε τις πλεξούδες στον ώμο της πιο νεαρής καρυάτιδας την ώρα που οι καβαλάρηδες της πομπής της Σελήνης πάλευαν για να τιθασεύσουν τα αλόγα και να «μαρμαρώσουν» στο χρόνο ένα από τα πιο σπουδαία έργα της ανθρώπινης τέχνης στη διαδρομή της αιωνιότητας…Την Ακρόπολη και τον Παρθενώνα…Που τώρα έχουν ένα μουσείο εκεί στην Αθήνα που περιμένει να υποδεχτεί την ατέλειωτη πομπή των ανθρώπων που αντιμάχονται τη λήθη με την απτή μνήμη που μπορούν να χαϊδέψουν με την άκρη των δακτύλων και του βλέμματος…

Odyss, 20.06.2009

* ΦΩΣ ΠΟΥ ΠΥΡΠΟΛΕΙ (στα αρχαία ελληνικά)

links:

http://www.theacropolismuseum.gr/