ΒΑUHAUS 1919-2009 [1]

90 χρόνια

ανατροπές / μεταβάσεις / συνέχειες
Η περίπτωση Μαχ Bill (1908-1994)

Walter Gropius, Bauhaus Dessau, 1925-26 /φωτο. Lucia Moholy, 1926

Καθώς συμπληρώθηκαν 90 χρόνια από τη δημιουργία της σχολής του Bauhaus στο Dessau της Γερμανίας, που άσκησε και εξακολουθεί να διαθέτει θεμελιώδη επιρροή στον αρχιτεκτονικό μοντερνισμό και αποτέλεσε σημείο καμπής όχι μόνο στην εξέλιξη της πρακτικής αλλά κυρίως των ιδεών της Αρχιτεκτονικής στη διάρκεια όλων αυτών των 90 χρόνων, η φετεινή χρονιά δίνει μια ευκαιρία αποτίμησης τόσο σε προσωπικό όσο και γενικότερο πλαίσιο.

Από την πρώτη εμπειρία της γνωριμίας με την «υπόθεση» Bauhaus, μέσα από την περιήγηση στο φωτογραφικό υλικό που μας είχε εφοδιάσει η – εφαπτομενική- αλήθεια διδασκαλία στη σχολή ίσαμε τις σημερινές πολυποίκιλες εικονογραφικές ωσμώσεις του στην προσωπική μου αρχιτεκτονική εμπειρία ή στην ανάγνωση της στρωματογραφίας που διασώζει τις πρωτόλειες εκφράσεις του ίσαμε στην πιο μικρή πόλη του τόπου μου, το Bauhaus εξακολουθεί να συναιρεί με γοητευτικό τρόπο την πιο ενδιαφέρουσα κτισμένη επιτομή μιας αρχιτεκτονικής που δεν αρκείται μόνο σε χειρονομίες για τη σύνθεση του ορατού καμβά που μας περιβάλλει αλλά αίρεται στο ύψος μιας βαθιά συλλογικής πολιτικής στάσης.

Το Bauhaus ξεκίνησε μετά την ήττα του α΄ παγκοσμίου πολέμου σε μια ταπεινωμένη Γερμανία και κατάφερε στα χρόνια του μεσοπολέμου να διατυπώσει με απτό τρόπο την ανάγκη για ένα καινούριο αρχιτεκτονικό και δημιουργικό όραμα ,που εκτός των άλλων θα ήταν αφοσιωμένο και θα μπορούσε να παρακολουθεί και να υποστηρίζει τα πολιτικά προτάγματα και τα προγράμματα για εκσυγχρονισμό που έθεταν με επιτακτικό τρόπο οι πολλαπλές μεταβάσεις εκείνης της περιόδου. Κατάφερε να αντέξει για 14 χρόνια, μέχρι το 1933 που οι ναζί έκλεισαν τη σχολή και ξεκίνησαν οι νύχτες των κρυστάλλων και η επώαση του αυγού του φιδιού ολοκληρώθηκε σταδιακά μέχρι ν΄ ανοίξουν οι πύλες της κόλασης στα Άουσβιτς της εποχής του ερέβους και του τρίτου ράιχ. Το τραγικό ήταν πως στην πόρτα αυτών των φονικών τόπων ήτανε γραμμένο ένα από τα συνθήματα του εκσυγχρονισμού («arbeit macht frei” /η εργασία απελευθερώνει) που μετατράπηκε έτσι στον πιο αποκρουστικό εφιάλτη , σαρώνοντας κάθε ίχνος ανθρώπινης ιδιότητας και εγκαθιστώντας την «κοινοτοπία του κακού» στο κέντρο κάθε απόφασης.

Λες και μετά την ανθοφορία μιας απίστευτης διανοητικής, καλλιτεχνικής και ιδεολογικής ενατένισης που εξέφρασε η σχολή του Bauhaus, ο κόσμος αλλά και οι ίδιοι οι γερμανοί αθώοι έπρεπε να περάσουν μέσα από τις μυλόπετρες μιας τραγικής μοίρας. Προσωπικά θεωρώ πως οι άνθρωποι που τοποθέτησαν τον μοντερνισμό στην αιχμή του τεράστιου μετασχηματισμού μιας εποχής που προσπαθούσε να απαλλαγεί από τις δεσμεύσεις του παρελθόντος και την υστέρηση και να ανακαλύψει το θαυμαστό καινούριο κόσμο που θα δημιουργούσε μια περισσότερο δημοκρατικά μοιρασμένη ευημερία σε όλους, είχαν και εξακολουθούν και σήμερα να έχουν μια μοναδική αίσθηση της σχέσης μας με ένα υλικό και πρακτικό κόσμο που εκτός των άλλων έχουμε ανάγκη για να μπορούμε να στεγάζουμε ακόμη και τις πιο μεταφυσικές μας –στο τέλος – φιλοδοξίες ή ενοράσεις.

Οι Γερμανοί πάντα ήξεραν να φτιάχνουν καλά ένα υλικό και να το χρησιμοποιούν κιόλας με το σωστό τρόπο. Στη σχολή του Bauhaus, συντελέστηκε ένα μικρό θαύμα. Η συστηματικότητα, η επινοητικότητα, η τελειομανία κάποτε και η πραγματική γνώση για τους τρόπους δομής κατάφερε να συναντηθεί με την αφαίρεση, τη δημιουργικότητα, την έμπνευση και ακόμη την τρέλα των αναζητήσεων της περιόδου και να μετατραπεί στην πιο καταστατική και στιβαρή αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική έκφραση που μέχρι σήμερα διατρέχει την παράδοση του μοντερνισμού και των πολύμορφων μετασχηματισμών της νεωτερικότητας.

Η επιρροή και η εξάπλωση του Βauhaus, ακόμη και στην περιφερειακή Ελλάδα, όπου βρήκε γόνιμο έδαφος λόγω των μεγάλων οικιστικών και στεγαστικών αναγκών εκείνης της περιόδου ,υπήρξε εντυπωσιακή και κατάφερε να δημιουργήσει σε λίγα χρόνια μια εκτεταμένη δεξαμενή εμπειριών από την οποία ο μοντερνισμός μέχρι σήμερα ποτέ δεν έπαψε να αρδεύεται και να αντλεί πληθώρα αναφορών.

O Max Bill και έργα του

Πριν από λίγες μέρες μαζί με την πρόσκληση πήρα και το πρόγραμμα προβολών του διεθνούς φεστιβάλ κινηματογράφου Ecofilms ΄09 που θα γίνει και πάλι στη Ρόδο από τις 23-28.06.09 (καλλιτ. Διευθ. Λουκία Ρικάκη). Εκεί ανάμεσα στα άλλα εξαιρετικά φιλμ που θα προβληθούν ανακάλυψα και την ταινία ντοκιμαντέρ Max Bill του Eλβετού σκηνοθέτη Erich Schmid. Αναφέρεται στην προσωπικότητα και τη ζωή του σπουδαιότερου Ελβετού απόφοιτου της σχολής του Bauhaus Dessau, του Max Bill ,που με τη δραστηριότητα και τη δημιουργική του κατάθεση κατάφερε να γίνει στη χώρα του ο σημαντικότερος εκπρόσωπος μιας ολοκληρωμένης καλλιτεχνικής και πολιτικής αντίληψης που με μοναδικό τρόπο τροφοδοτήθηκε από τις σπουδές του στη διάσημη αυτή σχολή εκείνη την ηρωική εποχή. Αντιφασίστας, εικαστικός και αρχιτέκτονας, ευαίσθητος σε ζητήματα καλλιτεχνικής έκφρασης και ενεργός σε θέματα περιβαλλοντικής προστασίας υπήρξε ίσως ο σημαντικότερος Ελβετός καλλιτέχνης του 20ου αιώνα και της εποχής των μεγάλων ρήξεων και των ανακατατάξεων που δημιούργησε η αέναη κυοφορία του ριζοσπαστικού και του καινούριου.

Odyss, 22.05.2009

Links:
http://www.bauhaus.de/english/index.htm
http://www.ecofilms.gr/popup2005gr.asp?Year=2009&reqid=L-08
http://en.wikipedia.org/wiki/Max_Bill

ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ ΕΝΑΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ-ΠΟΛΙΤΗ

Με αφορμή μια παρουσίαση του βιβλίου «΄Ιχνος Χρόνου »
(εκδ. Καστανιώτη ,2008) του Καθηγητή Αρχιτέκτονα
Δημήτρη Φατούρου στο Μουσείο Μπενάκη (5.05.09),
μια προσωπική μαρτυρία από τη γνωριμία με τον οιονεί
Πολίτη -Αρχιτέκτονα, στα Χανιά (στο ΚΑΜ)

και ένα κείμενο του Δημήτρη Φιλιππίδη που τα λέει όλα…

«Ίχνος Χρόνου»…΄Οταν πήρα στα χέρια μου το ογκώδες βιβλίο του Δημήτρη Φατούρου είπα μέσα μου πως ένα πόνημα με τέτοιο μέγεθος σίγουρα δεν θα είχε μόνο αναφορές στην Αρχιτεκτονική.. Ο ίδιος ο τίτλος αυτόματα μου άσκησε εκείνη τη γοητεία που μου προκαλεί η χρήση και μόνο της λέξης «χρόνος» σε κάθε διατύπωση…Θυμήθηκα την ίδια στιγμή το Μάρτιν Χάϊντεγγερ (Είναι και Χρόνος) αλλά και τον Προυστ (Αναζητώντας το χαμένο χρόνο)…Αλήθεια υπάρχει Αρχιτεκτονική έξω από το χρόνο; Εκείνος της παρέχει γενναιόδωρα αυτή την εξαιρετική διάσταση για να μπορέσει να μνημειωθεί και να γίνει ένα αναπότρεπτο συμβάν…Μέσα στις αλλεπάλληλες στρώσεις του μπορούμε κι εμείς να την ανακαλύπτουμε και να κάνουμε τις αναφορές μας , ψάχνοντας πάντα τις αιτίες που την καθιστούν ένα ίζημα ανθεκτικό ενώ έχουν οδηγήσει ένα σωρό πράγματα στην αφάνεια ρευστοποώντας τα για πάντα μέσα στο μάγμα της εξέλιξης…

Ο Δημήτρης Φατούρος που γνώρισα στα Χανιά ήταν ακριβώς ο άνθρωπος που είχα πλασμένο στη συνείδησή μου…Ένας Πολίτης -Αρχιτέκτονας με έργο στιβαρό, ευαίσθητος δέκτης και πομπός πολλών ερεθισμάτων και διαρκώς παρών…Από την ώρα που νεαρός σχεδίαζε το εξαιρετικό κολυμβητήριο στον Πειραιά ίσαμε την ώρα που ιχνογραφούσε το θεμελιώδες σπίτι στη Αίγινα, τόσο στέρεο παράδειγμα συνθετικής ευθικρισίας και μετασχηματισμού της ελάχιστης κλίμακας σε μνημειακή σχεδόν χειρονομία…Δραστήριος, ευαίσθητος, με ένα ανοικτό βλέμμα στον κόσμο της Αρχιτεκτονικής και του καθημερινού βίου…Και την ίδια ώρα αρχιτέκτονας κτίστης και δάσκαλος και αρθρογράφος και ενεργός πολίτης και ταξιδευτής και γενναιόδωρος εταίρος στις πιο εκλεκτές συναντήσεις…Σε κάθε «θερμό» σημείο όπου η καλή Αρχιτεκτονική προσπαθεί να περάσει στον κόσμο μέσα από εκθέσεις, συναντήσεις, ημερίδες, διαλόγους και ένα διαρκή προβληματισμό που όλα τα συναιρεί χωρίς να πετά τίποτα μεταφράζοντας την παραμικρή πρόσληψη σε γεγονός που αφορά τους Αρχιτέκτονες, τις ιδέες, το κτίσιμο, τον κοινό μας βίο, τον Κόσμο…Ο χαρακτηρισμός του Δ. Φατούρου ως Πολίτη-Αρχιτέκτονα θαρρώ πως είναι ο πιο σύντομος και περιεκτικός μαζί για ένα άνθρωπο που μου ανακαλεί στο νου το πρότυπο του αναγεννησιακού homo universalis…

Το βιβλίο μια πολύπλευρη και γοητευτική περιήγηση στα δρώμενα του Τόπου μας μετά το ’50…Που με επίκεντρο την Αρχιτεκτονική και τη ματιά του καθηγητή Φατούρου, μετατρέπεται σε ένα μεγάλο ευρύ πεδίο ανάγνωσης, κατανόησης, ερμηνειών και καμιά φορά και απρόσμενης προσέγγισης όπου μια οξυδερκής, βαθιά στοχαστική και υποψιασμένη ματιά μετατρέπεται στον πιο ρηξικέλευθο ανατόμο της…Σημασία δεν έχει μόνο τι υπάρχει, τι κτίζεται, ποιοι το δημιουργούν αλλά πάνω απ΄όλα ο Τόπος που τα υποδέχεται και τα μετασχηματίζει σε ψιθύρους, κραυγές ή σπανιότερα μικρά αρμονικά πρελούδια που μας δίνουν την αφορμή να γράφουμε κάποτε στο χαρτί για να εκθειάσουμε, να στηλιτεύσουμε, να κατάλαβουμε το «άλλο», το ξένο που είναι ίσως μέσα μας και δεν μπορούμε πολλές φορές να το δούμε…Η ματιά του Δημήτρη Φατούρου έχει μια επιτηδευμένη πολυπλοκότητα και φανερώνει το πόσο πολυπράγμων είναι ο ίδιος…Είναι όμως –και αυτό έχει σημασία- πάντα τρυφερή…Σε χρώμα βαθύ σαν δειλινό σφαγμένο από το φως των ήλιων, όπως θα΄γραφε κι η Έμιλυ Ντίκινσον…Αυτός ο στίχος, ως αφιέρωση στον άνθρωπο Δημήτρη Φατούρο που πλούτισα γνωρίζοντας τον εκεί στα Χανιά πριν από χρόνια, κοινός καλεσμένος του Δημήτρη Αντωνακάκη και του ΚΑΜ…Ενός χώρου, εξαιρετικού εργοταξίου συναντήσεων των Αρχιτεκτόνων και όχι μόνο, με ένα πλούσιο κόσμο ιδεών και πραγμάτων βγαλμένων από το διαρκές εργαστήρι της ευαισθησίας, της γνώσης και της πιο πλατιάς ματιάς του Δημήτρη Αντωνακάκη που βρίσκεται πάντα εκεί, μέρος του ίδιου του ΚΑΜ και του τόπου…

Odyss, 19.05.2009

Δ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ / ΙΧΝΟΣ ΧΡΟΝΟΥ
(παρουσίαση βιβλίου Μ. Μπενάκη 5.5.2009)

Θα ήθελα ν’ αρχίσω ακολουθώντας κάποιες σκέψεις που είχα κρατήσει σ’ ένα σημείωμα για τον Φατούρο τον Ιούλιο 1996, καθώς τον παρακολουθούσα να μιλάει στο τότε Συμπόσιο της Μονεμβασίας. Πιστεύω πως θα μας ήταν χρήσιμες.
Έγραφα λοιπόν τότε τι μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση σ’ αυτόν: τα «κενά», οι «αποσιωπήσεις» και οι δυνάμεις που κατευθύνουν τη φωνή και τη σκέψη του. Οι καταγωγικές του εμμονές, οι γυναίκες που τον μύησαν στις αισθήσεις, ο αόρατος φόβος του ν’ αντιμετωπίσει το παρελθόν πρόσωπο με πρόσωπο. Και συμπλήρωνα: δεν υπάρχει εδώ ποτέ «ολόκληρη» μια αφήγηση αλλά εκλεκτιστικά της αποσπάσματα. Για μερικά πράγματα είναι φλύαρος –όπως όταν μιλάει για τον ακάλυπτο, για το πέρασμα– για άλλα πάλι, ο ίδιος ανοίγεται στιγμιαία και μετά πάλι κρύβεται – αυτό ισχύει ιδιαίτερα για πολλές διαπροσωπικές σχέσεις, όπου τα πράγματα αφήνονται μετέωρα, ανολοκλήρωτα. Και τέλειωνα παρατηρώντας ότι είχα συνέχεια την αίσθηση πως καθώς μιλούσε μου έκλεινε το μάτι. Ότι δηλαδή –θα συμπλήρωνα σήμερα– πίσω από τη διήγησή του υπήρχαν απροσδιόριστα και αλλεπάλληλα στρώματα νοημάτων, αντιφάσεων, αδιεξόδων και ρήξεων που τα αποδεχόταν χαμογελώντας γαλήνια.
Από τότε έχουν περάσει μόλις 13 χρόνια, ένα τίποτα σε μια τόσο πλούσια ζωή σαν τη δική του. Οπότε δεν θα περίμενε κανείς να έχει αλλάξει ο Φατούρος σε τίποτα. Αλλά κι αυτό μπορεί να είναι μια ψευδαίσθηση: ο κόσμος γύρω μας συνεχώς αλλάζει, κι εμείς μαζί του, ασυναίσθητα ίσως αλλά πραγματικά, σε βάθος, ριζικά. Για να φέρω ένα ελάχιστο στοιχείο αυτής της αέναης ανατροπής, το 1996 ήμασταν μόλις 7 χρόνια από την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ και 5 χρόνια πριν την 11 Σεπτεμβρίου. Και σε άλλα 7 χρόνια θα κυκλοφορούσε το βιβλίο του Ίχνος Χρόνου.
Χρόνος, ο Χρόνος με κεφαλαίο το αρχικό γράμμα. Αυτό τελικά μας καθορίζει, μας σφραγίζει. Και το βιβλίο του Φατούρου επίτηδες διαλέγει αυτή την τόσο σημαδιακή λέξη για τίτλο του. Κι αμέσως, ριζοσπαστικά και χωρίς περιστροφές, επιχειρεί να παλέψει μαζί του. Κάτι σαν τη μυθική πάλη στα μαρμαρένια αλώνια – σ’ έναν αδυσώπητο αγώνα, ποιος θα επικρατήσει. Ο Φατούρος με την τυπική του ήπια, αλλά τόσο παραπειστική, προσέγγιση καταφέρνει αποφασιστικά χτυπήματα ενάντια στον χρόνο, τον εξουθενώνει, τον ταπεινώνει. Αλλά δεν τον αφανίζει, κι αυτό είναι δείγμα της σοφίας του. Τον βάζει όμως κάτω, τον ανατρέπει, τον αναιρεί και τον κάνει υποχείριό του. Τον υποχρεώνει να υπακούει στα δικά του κελεύσματα. Κι ο χρόνος υπακούει.
Μα φυσικά, αυτό το βιβλίο δεν είναι ένα δοκίμιο για το χρόνο. Κάτι τέτοιο δεν θα είχε νόημα, για τον Φατούρο μάλιστα, ακόμα περισσότερο. Η προσέγγισή του είναι έμμεση – προσέξτε τη λέξη «έμμεση», γιατί άπειρες φορές ο Φατούρος αναφέρει τη λέξη, αλλά και τη χρησιμοποιεί. Μιλάει έμμεσα, διαθλασμένα, ώρες-ώρες τραυλίζοντας σαν ζαλισμένη Πυθία, βγάζοντας ακατανόητους ήχους προφητικούς. Και το δηλώνει ρητά. Έμμεσα λοιπόν για το χρόνο και κάτι ακόμα: βάζει μπροστά τη λέξη «ίχνος». Όχι «ίχνος» (λέγω εγώ) που θα σήμαινε κάτι κατακτητικό, κάτι εξουσιαστικό, αποφασιστικό και μονοσήμαντο, κάτι που προϋποθέτει προσδιορισμένο κι αταλάντευτο στόχο. Προτιμώ το «Ίχνη», δηλαδή πολλά μονοπάτια που συναντιούνται, διασταυρώνονται τυχαία και πάλι χωρίζουν, που κάπου αρχίζουν και μπορεί να σταματούν κάπου αλλού, σε κάποιο ξέφωτο δάσους καλή ώρα σαν του Χάιντεγγερ. Ένα τοπίο, με άλλα λόγια, όπου οι κινήσεις είναι χαοτικές, απρόβλεπτες, αποπροσανατολιστικές.
Αυτό, μας λέει ο Φατούρος, είναι το σημερινό τοπίο της αρχιτεκτονικής. Όπου πίσω από τη λέξη «αρχιτεκτονική», αυτός έχει φροντίσει να τοποθετήσει ή εγκαταστήσει έναν κόσμο ολόκληρο, ένα απείκασμα (δηλαδή μια εικόνα) της σύγχρονης ζωής, στο οποίο συμμετέχουν τόσα άλλα πράγματα με πολλαπλές εκλεκτικές συγγένειες και συνάφειες με την αρχιτεκτονική – το πιο πολύτιμο ίσως μάθημα που εισέπραξε μαθητεύοντας στον Χατζηκυριάκο-Γκίκα και στον Πικιώνη.
Άρα, μιλώντας για «ίχνη χρόνου», ο Φατούρος μιλάει πότε άμεσα και πότε έμμεσα για αρχιτεκτονική, πότε με τη συμβατική της έννοια, πότε ξεφεύγοντας προς τις περιφερειακές, περιθωριακές της εκφάνσεις. Και κάθε φορά νικά τον χρόνο κατά κράτος, γιατί τον εκβιάζει και τον ανατρέπει, τον αναιρεί ιερόσυλα. Δεν κάνει ιστορία, δεν θέλει να παρατάξει τεκμήρια ανέγγιχτα και ιερά, που φέρουν πάνω τους τη σκόνη του χρόνου. Ό,τι επιλέγει για να μας δείξει είναι «πειραγμένο», ύποπτο παρέμβασης κι αναθεώρησης. Άρα, απόλυτα ζωντανό – όπως ο ίδιος, πεισματικά παρών στον ενεστώτα χρόνο, εκεί που δηλαδή μηδενίζεται ο χρόνος και τα ίχνη του αχνίζουν ακόμα, τόσο νωπά και νέα, όπως το μυαλό του που τα γέννησε.
Με αυτά τα δεδομένα, δεν πιστεύω ότι στην πραγματικότητα ο ίδιος άλλαξε σε τίποτα αλλά βοήθησε ιδιαίτερα στο να αλλάξει ο τρόπος που κοιτάμε γύρω μας. ουσιαστικά αλλάζοντας τον κόσμο για χάρη μας. Κι όλα τ’ άλλα ήταν υπεκφυγές: ότι δήθεν αναθεωρεί απόψεις, ότι δήθεν ξανασκέφτεται πράγματα, ότι δήθεν ανασκευάζει και αποκαθιστά. Τίποτε απ’ αυτά. Καταθέτοντας ατέλειωτους καταλόγους, κωδικοποιώντας, κάνοντας πλάγιες εφόδους, προσφέροντας μια επίφαση του σταθερού αρχείου των πραγμάτων, όπως είπα εξαρχής, κλείνει το μάτι συνωμοτικά προς το μέρος μας. Και χαράσσοντας νέα ίχνη ελευθερίας, ολοένα διαφεύγει προς το άγνωστο.

Δημήτρης Φιλιππίδης

Δημήτρης Α. Φατούρος / CV

Ο Δημήτρης Α. Φατούρος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1928. Αρχιτέκτων ΕΜΠ 1952. Καθηγητής στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων, στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 1959-1996, και από το 1996 ομότιμος καθηγητής, Visiting Fellow, στο Πανεπιστήμιο Yale, 1966-1967. Ήταν πρύτανης του ΑΠΘ (1983-1988), γενικός διευθυντής Ανώτατης Εκπαίδευσης του ΥΠΕΠΘ (Σεπτέμβριος-Νοέμβριος 1974), υπουργός Παιδείας (1993-1994). Επίσης διετέλεσε πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Αρχιτεκτόνων, πρόεδρος στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών κ.ά. Έχει διδάξει και έχει δώσει διαλέξεις σε πολλά πανεπιστήμια της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Έχει μελετήσει μόνος του ή με άλλους αρχιτέκτονες πολλά δημόσια και ιδιωτικά κτήρια, όπως το Κλειστό Κολυμβητήριο στον Πειραιά, τα Μουσεία Καβάλας και Φιλίππων, την Εθνική Πινακοθήκη στην Αθήνα κ.ά. Έχει πολλές δημοσιεύσεις για την αρχιτεκτονική, την τέχνη, την αισθητική και τον πολιτισμό σε ελληνικά και ξένα περιοδικά και βιβλία. Έχουν κυκλοφορήσει πολλά βιβλία του για την αρχιτεκτονική και έχουν δημοσιευτεί για το έργο του πολλά αφιερώματα.

ΩΔΗ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

Η εποποιία της αειφορίας του καινούριου
στο Κρητικό τοπίο που απέμεινε ανέγγιχτο.
Εμπειρία μιας μέρας στο Οροπέδιο του Καθαρού

στην Κριτσά, τόσο κοντά στον Άγιο Νικόλαο…

Το κρητικό τοπίο για να σχηματισθεί πέρασαν χρόνοι πολλοί… Από την εποχή της μάχης των Λαπιθών και των Τιτάνων ,τότε που μετακινήθηκαν βουνά κι ανοίξανε χαβγάδες και φαράγγια ίσαμε την ώρα της θεογονίας σε απάτητα βαθιά σπηλιάρια για να μη φτάνει η οργή των Κ(χ)ρόνων και να ρέει άφθονο το γάλα της τροφού Αμάλθειας, από τη νύχτα π΄ άνοιξε το ρήγμα του Χα και κύλησε στο βράχο γλύφοντας σπλαχνικά τη γης το αιώνιο νερό ίσαμε την πανσέληνο που ο Αϊ Γιώργης ο Σεληνάρης μοίρασε νάματα στη βρύση του να ξεδιψάσει τους προσκυνητές της Πίστης χρειάστηκε πολλή φροντίδα της χθόνιας μάνας μας της Γης…

Η διαμόρφωση του κρητικού τοπίου εκφράστηκε μοναδικά στη χιλιόχρονη διαδρομή των πρίνων, το άρωμα της φασκομηλιάς που μας γιάτρευε μικρούς, τον ακριβό δίκταμο(έρωντα) και την αλαδανιά, τα κατσοπρίνια και τους σκίνους, το μονοδέντρι ακοίμητο σκοπό στην κορυφογραμμή της Δίκτης λίγο πιο ΄κει από το Σπαθί την πιο ψηλή κορφή του «Λάζαρου», τις απιδιές στον Περθιανό και το Μέσα Αόρι, τα κρίνα, τις παιώνιες και τις αιμάσσουσες δρακοδιές στο γύρισμα του Απρίλη…

Βράχοι παλιοί αργασμένοι από τον καιρό, μάρτυρες μιας φυσικής παρουσίας που χάνεται βαθιά την ώρα που μεγάλωναν και δάσωναν οι κρητικές βελανιδιές την πλαγιά στην άκρη του οροπεδίου του Καθαρού ,μιας πατημασιάς τόπο από το Δάμακα, χαράκια και πλακούρες διάσπαρτα παντού από τον κάμπο με τα 1300 μ. υψόμετρο εκεί που ψάχνανε να βοσκηθούν οι νάνοι ιπποπόταμοι ίσαμε το Κοτσυφονερό (τι μοναδική ονομασία) στο ακατοίκητο διάσελο προς τη μεριά της Ιεράπετρας, όλα ανέγγιχτα ακόμη εκεί να περιμένουν να μερώσει το βλέμμα να σχηματίσει η ματιά τη γραμμή του ορίζοντα που ορίζουνε οι καρυδιές και τα απαλά καινούρια καφεπράσινα φυλλώματά τους που σου ΄ρχεται η διάθεση να τα αγγίξεις ναι νιώσεις τη θαλπωρή ,την τρυφεράδα τους, μια θωπεία σχεδόν ερωτική….

Αυτή ήτανε η εμπειρία της Πρωτομαγιάς…Μακριά από τη βουή της παραλίας και τις οικοδομές που δεν αφήνουνε το βλέμμα να ξεκουραστεί, να πλανηθεί να νιώσει και να παγιδέψει το φυσικό, το ακατάλυτο, αυτό που μπορείς μόνο να αισθανθείς μυρίζοντας τον οργασμό του θυμαριού, ακούγοντας το θρόισμα των φύλλων την ώρα που τα χαϊδεύει τ΄αγέρι για να σαρώσει τις λαγκαδιές και να μοιράσει το σπόρο τους στους ύπερους μιας οργιαστικής ανθοφορίας που περιμένει ηδονικά να πάρει μέσα της τη γόνιμη σπορά να συνεχίσει ετούτη την ατέλειωτη κυοφορία και τη γέννα που ήτανε, είναι και θα είναι η Ζωή…

Αυτή την ώρα οι σταρ της Αρχιτεκτονικής και τα στιλιστικά τους σκέρτσα μοιάζουν ανήμποροι να εκθρονίσουν από το αίσθημα και το συναίσθημα της στιγμής, τη βαθιά υπόκλιση στην αειφόρα Φύση, ανήμερη, αδυσώπητη και ιεραρχική και την ίδια ώρα μοναδική και ακατάλυτη και εκρηκτική, μείγμα των στοιχειών και της άχρονης και αιώνιας ισορροπίας της πλάσης, της εκκωφαντικής υλικής και την ίδια ώρα πνευματικής μας κατάστασης που ορίζει το Ον και το Χρόνο…

Σκέψεις λίγες ,διανοητική «περφόρμανς» στο όργιο της πρωτομαγιάτικης Φύσης που μας ρούφηξε για μια μέρα μέσα της ,ανακατεύοντας μας με τις ρίζες, τα κλαδιά, τα χαράκια και τους τράφους, τα κλαδιά της καρυδιάς στοργικά στηρίγματα των καινούριων χρυσοπράσινων φύλλων της Άνοιξης, το κελάρισμα του ολοκάθαρου νερού στο μικρό ρυάκι που σκύψαμε και ήπιαμε με τα χέρια χωρίς να γυρέψουμε ποτήρι, στο στρωσίδι με τις μαργαρίτες τ’ Αοριού που έλαμπαν καθώς τις προσπερνούσαν οι πρωινές ηλιαχτίδες… Μόνο το νερό στις διηγήσεις του Ταρκόφσκι είχε τη δύναμη να περιγράφει τόσο την ανθρώπινη κατάσταση και τούτη η μικρή ταπεινή νεροσυρμή που είδα σήμερα στο Καθαρό στο οροπέδιο μου την έφερε αυτόματα στο νου…

Μακριά από το θόρυβο και τη βουή του οικοδομικού κορεσμού που τείνει όλα να τα καταβροχθίσει και μας στο τέλος μαζί…Ο Θεός να βάλλει το χέρι του να μην περάσει το αποτρόπαιο χωροταξικό σχέδιο για την τουριστική (υπ)ανάπτυξη… Μόνο ο Γκόγια θα μπορούσε να ζωγραφίσει το «γίγαντα» που θα μας φάει όλους… Σαν τον Πανταγρουέλ αλλά κακός ετούτος…

Ωδή στη φύση (από τον Αρχιτέκτονα) ,όπως «…στη Χαρά» που θα΄ γραφε ο μεγάλος Λούντβιχ…

Οdyss, 02.05.02009

Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΝΟΗΜΑΤΟΣ ΩΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗ "ΘΕΑΜΑΤΙΚΗ" ΚΑΤΑΣΠΑΤΑΛΗΣΗ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ

Λίγες σκέψεις με αφορμή την απονομή του βραβείου Pritzker 2009

[κορυφαίας διεθνώς διάκρισης για Αρχιτέκτονες] στον Ελβετό «ερημίτη»

αρχιτέκτονα Peter Zumthor (Πίτερ Τσούμθορ) που εξακολουθεί με το

έργο του να εναντιώνεται ενεργά στη μετατροπή της αρχιτεκτονικής

σε εύπλαστη και εκχυδαϊσμένη εκδοχή της ακραίας καταναλωτικής

αποχαύνωσης που υπηρετεί πιστά το διεθνές σταρ σύστεμ

O ελβετός αρχιτέκτονας Peter Zumthor

Κτίρια-σκουλήκια με ατέρμονες και δυσπρόσιτες στον ανθρώπινο λογισμό καμπυλώσεις και κάθε λογής εξωφρενικές στιλιστικές αποδομήσεις που φτάνουν σε ακραίους παροξυσμικούς φορμαλισμούς και επιτηδεύσεις ικανές να τροφοδοτούν τους πιο εξεζητημένους μετασχηματισμούς της φόρμας σε μια τεράστια κακοχωνεμένη καρικατούρα που πλασάρεται πασπαλισμένη κατά κανόνα με τα πιο δυσνόητα και ακατανόητα επιχειρήματα περί γλυπτικής ή οποιασδήποτε άλλης «καλλιτεχνικής» δημιουργικής έμπνευσης…

΄Απειρες ώρες δουλειάς με τα όλο και πιο εξελιγμένα προγράμματα σχεδιασμού και αναπαράστασης που μπορούν να παρουσιάζουν τις πιο εξεζητημένες και κλειστοφοβικές εκδοχές ενός καινοφανούς «αρχιτεκτονικού» σύμπαντος που λες και ξετρύπωσε από τους ύστατους καφκικούς εφιάλτες ενός κόσμου σε κατάρρευση που τρέχει ανήμπορος να ξεφύγει από τους πιο φρικτούς και δύσμορφους δαίμονες που τον καταδιώκουν και δεν τον αφήνουν να δει το φως και την πιο αυτονόητη αλήθεια μιας απλότητας που αρκεί για να καταυγάζει την ύπαρξή του…

΄Ακριτη μεταμόρφωση της αρχιτεκτονικής από χρηστικό και ποιητικό εργαλείο κατανόησης της ανθρώπινης κατάστασης σε μια αυθαίρετη και χωρίς αξιακό περιεχόμενο χειρονομία που κατασπαταλά όλο το πλεονέκτημα της σχέσης με τα υλικά, τη μορφή, την τεκτονική στοιχειοθέτηση και την ευτελίζει σε μια ακόμη θεαματική και αποχαυνωτική ψευδή εικόνα που εκμαυλίζει τις ελάχιστες αντιστάσεις μας και μετατρέπει τα πάντα σε αξίες ανταλλαγής και χυδαία εμπορεύματα… Η εικόνα για την εικόνα, η μετατροπή όλων των αξιών χρήσης σε αξίες ανταλλαγής…Ο Γκι Ντεμπόρ προφητικά προέβλεψε αυτό το θλιβερό παραγκωνισμό της ουσίας του όντος και το μετασχηματισμό του σε διαθλαστική εικόνα του φαίνεσθαι… Η αναζήτηση του νοήματος αντικαθίσταται σταδιακά από μια γενικευμένη και άπληστη κατανάλωση, οικειοποίηση, ενσωμάτωση της γοητείας της μορφής μέσω μιας αχαλίνωτης υπαγωγής των πάντων σε όψεις της μιας και μόνης αποδεκτής αρχιτεκτονικής flexibility…

Κτίρια-υβρίδια, μεταβαλλόμενα και εύκαμπτα περιβάλλοντα, ρευστές και δυναμικές φόρμες με απροσμέτρητες πλαστικές ποιότητες, δυναμικές μορφές συνέχειας στο χώρο,ασυνέχειες και ασύμπτωτες συνιστώσες, παραβολικές διαδρομές και εύκαμπτες κατασκευές και στο τέλος κτίρια ζουζούνια και τσιχλόφουσκες σε όλες τις πιθανές αηδιαστικές γεύσεις για όλα τα γούστα και κυρίως για το ένα και μοναδικό κριτήριο του μεγάλου αδελφού...[«..δεν σας άκουσα όμως τι είπατε κύριε Κλαν….»]

Ποιος Σενμούτ, ποιος Ικτίνος, ποιος Βιτρούβιος, ποιος Ανθέμιος, ποιος Γκαουντί, ποιος Τεράνι, ποιος Λε Κορμπυζιέ, ποιος Μις, ποιος Ζενέτος, ποιος Σίζα ; Όλοι αυτοί έχουν γίνει σκόνη και μαζί τους όλα τα κείμενα του Πωλ Βαλερύ ,του Γκαστόν Μπασελάρ, του Μάρεϊ Μπουχτσίν, του Γιάννι Παλάσμαα, του Δημήτρη Φιλιππίδη…Όλα πήγανε στο βρόντο… Που ο λογισμός και που το όνειρο… Δεν έμεινε τίποτα όρθιο που να μπορεί να μας μιλά με σχεδόν αυτονόητο τρόπο για το πρόταγμα της ποιητικής απλότητας ή και της επιτηδευμένης μεγάλης αρχιτεκτονικής έμπνευσης που κατάφερνε να μετατρέπει τις χειρονομίες της σε σπουδαία κτισμένα γεγονότα ικανά να αντέχουν στο χρόνο και να μας γεμίζουν με νόημα… Γαία πυρί μειχθήτω με αφετηρία την αηδιαστικότερη εποχή που γέννησε η τερατομορφία του υστερομοντερνισμού και από την οποία δεν μπορούμε να απαλλαγούμε με τίποτα…

Και να… Φέτος μια δροσερή πνοή του αγέρα (των Άλπεων) έφερε ένα νέο καλό… Μια ελπίδα… Στην Αργεντινή, κοντά στους τόπους που έκτισαν και συνεχίζουν να δημιουργούν ο (υπερεκατοντάχρονος) Όσκαρ Νιμάγιερ και ο Πάουλο Μέντες ντα Ρόσα, θα απονεμηθεί φέτος στις 29 Μαίου το βραβείο Printzker 2009 στον ελβετό αρχιτέκτονα Πίτερ Τσούμθορ… Ένας «ασκητής» Αρχιτέκτονας εγκατεστημένος σε μια μικρή ελβετική πόλη με μερικούς εξαιρετικούς συνεργάτες καταφέρνει να αρθρώνει με το έργο του μια πρόταση που ξεπερνά τα μεγέθη του μικρού του τόπου και αποκτά ένα οικουμενικό αντίκρυσμα… Παραθέτω ένα σύντομο απόσπασμα από τη δήλωσή του μετά την ανακοίνωση της βράβευσής του…

«…΄Οτι τιμάται και αναγνωρίζεται το μικρό έργο μας από τον επαγγελματικό κόσμο, μας κάνει να νιώθουμε περήφανοι. Το γεγονός γεμίζει ελπίδες και τους νέους αρχιτέκτονες, στέλνοντάς τους το μήνυμα ότι αν αγωνιστούν για ποιότητα στο έργο τους, μπορεί να τους προσέξουν και χωρίς δημόσιες σχέσεις…Σε μια κοινωνία που πανηγυρίζει το επουσιώδες, η αρχιτεκτονική πρέπει να αντιδρά και να εξουδετερώνει τη σπατάλη της φόρμας και του νοήματος, μιλώντας τη δική της γλώσσα. Αυτή η γλώσσα δεν θα πρέπει να αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο στιλ. Κάθε κτίριο χτίζεται για μια συγκεκριμένη χρήση, σε ένα συγκεκριμένο τόπο και για μια συγκεκριμένη κοινωνία. Προσπαθώ με τα κτίριά μου ν' απαντήσω στα ερωτήματα που προκύπτουν απ' αυτά τα απλά δεδομένα, επικριτικά και με όσο μεγαλύτερη ακρίβεια γίνεται…» (εφημ.ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ.14.04.09)

Θέρμες στην Vals της Ελβετίας ,1996

Εκκλησία S.Benedict στην Ελβετία, 1989

Μουσείο Κolumba στην Κολωνία, 2007

Εκκλησία Bruder Klaus, Γερμανία 2007

Μια μικρή περιήγηση σε μερικά από τα πραγματικά σπουδαία έργα του Πίτερ Τσούμθορ ίσως δεν αρκεί για να αποκαλύψει όλο το εύρος της σημαντικής και τόσο αθόρυβης αρχιτεκτονικής του κατάθεσης. Σε όσους όμως μπορούν να δούν και να νιώσουν όχι μόνο με τα μάτια αλλά και με την ψυχή τους την ίδια, οι μεστές από νόημα αρχιτεκτονικές χειρονομίες του αποτελούν μια δυνατή συμβολή στη στοιχειοθέτηση ενός ποιητικού συντακτικού που δεν διστάζει να αναμετράται με την ουσία των πραγμάτων και με τη μορφή που μπορεί να συναιρεί τις πιο λεπτές αποχρώσεις μιας ολοκληρωμένης κατανόησης του αρχιτεκτονικού γεγονότος και να το μνημειώνει σε κτισμένη επιτομή μιας δημιουργικής και αναμφίβολα ποιητικής ερμηνείας ενός τόσο πολύπλοκου και πολύβουου κόσμου… Είναι ζήτημα οπτικής και ευθύνης ο τρόπος με τον οποίο δημιουργούνται οι μικρές ψηφίδες που συνθέτουν την τεράστια τοιχογραφία του πλανητικού μας χωριού μέσα στο αχανές σύμπαν…

Ας είναι αυτό το κείμενο ένας μικρός χαιρετισμός στον Πίτερ Τσούμθορ και σε όλους εκείνους τους άγνωστους και επίμονους σκεπτόμενους συνθέτες αρχιτέκτονες του κόσμου μας που εξακολουθούν να κεντούν με τον τρόπο του –ο καθένας- το εργόχειρο του νοήματος της Αρχιτεκτονικής…

Οdyss, 22.04.2009

Ω γλυκύ μου Έαρ...

Το στόλισμα του Επιταφίου με τους λεμονανθούς της άνοιξης,

χειρονομία υψηλού συμβολισμού και νοήματος …
Η κυοφορία του νέου που επέρχεται λυτρωτικά
για να εκφράσει το θρίαμβο της ζωής πάνω στο θάνατο

δια της Αναστάσεως…

Αποκαθήλωση (λεπτομ. τοιχογραφίας από τον εξωνάρθηκα

του καθολικού της Μονής Βατοπεδίου, 1312)

Αποκαθήλωση (λεπτ. πίνακα του φλαμανδού Roger van der Weyden, 1435,

Μουσείο Πράδο/Μαδρίτη)

Καλό πάσχα

Οdyss, 18.04.2009

ΟΙ ΩΣΜΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ

Με αφορμή μια εκπληκτική αεροφωτογραφία
δημοσιευμένη πρόσφατα στο National Geographic,
κάποια σχόλια για τη λανθάνουσα σχέση
του Τοπίου με τη μεγάλη Αρχιτεκτονική


Όλες οι φωτο.είναι του Κenneth Garrett, National Geographic (τεύχ. Απρ. 2009)

Σπάνια θαρρώ πως μια φωτογραφία μπορεί μέσα σ΄ ένα μικρό κλάσμα χρόνου, όσο σχεδόν διαρκεί το ίδιο το μετείκασμα μιας εικόνας, να σου κάνει αυτό το κλικ που μπορεί να φωτίσει αποκαλυπτικά τις όψεις των πραγμάτων…Αυτό συνέβη όταν είδα δημοσιευμένη τη λήψη του φωτογράφου Kenneth Garrett (εικ.1), στην τελευταία (τεύχ. Απριλίου 2009) έκδοση του περιοδικού National Geographic…Ένα κάδρο της περιοχής του Ντέιρ Ελ Μπάχρι στην Αίγυπτο όπου στέκεται για μερικές χιλιάδες χρόνια κιόλας ο ταφικός ναός της Χατσεψούτ (εικ.2, βασ.1479 -1458 π.Χ.), ένα από τα σπουδαιότερα μνημειακά τοπόσημα του πανάρχαιου πολιτισμού της…

Η κυριαρχική παρουσία του φυσικού τοπίου στην εικόνα, χρωματισμένη από τη χοντροκόκκινη παλέτα της άμμου και της τραχιάς βραχογραφίας της ημιορεινής αυτής περιοχής της δυτικής Αιγύπτου δείχνει να εξελίσσεται σταδιακά καθώς ανυψώνεται σε κλιμακούμενες σειρές, εξάρσεις θα έλεγε κανείς μιας αλλεπάλληλης πτύχωσης του εδάφους χωρίς τέλος… Εδώ έχει εγκαθιδρυθεί αμετάκλιτα το στοιχείο της μεγάλης κλίμακας που φαντάζει στα μάτια σαν μια μικρή μόνο αναλογία της τεράστιας κοσμικής χάραξης του αχανούς συμπαντικού τοπίου…Τα σπλάχνα της γης κομμένα κατακόρυφα δημιουργούν το συγκλονιστικό φόντο μιας σκηνής που φιλοξενεί μια μεγάλη αρχιτεκτονική χειρονομία, που προσωπικά πάντα μου ασκούσε μια ανερμήνευτη γοητεία, μετατρέποντας το μνημειακό ναϊκό σύνολο σε μια υψηλή πνευματική στοιχείωση καταστατικά δεμένη με το χώρο που την υποδέχεται…Τα βουνά φουντώνουν σιγά σιγά σαν κύματα που «ανθίζουν» δημιουργώντας την όψη μιας φουρτουνιασμένης χθόνιας θάλασσας, που αφού ανυψωθεί αμέσως έρχεται και γαληνεύει…Πίσω της ακριβώς υπάρχει η περίφημη κοιλάδα των βασιλέων, απέραντος τόπος ανάπαυσης των Φαραώ στο ταξίδι προς την αιωνιότητα…

Προσέξτε τη γραμμή του ορίζοντα στο βάθος της οροσειράς εκεί που ο ουρανός αρχίζει να κυριαρχεί και όλη η ένταση του βλέμματος θεραπεύεται και τείνει να καταδυθεί ξανά στη βάση της εικόνας…Εκεί περιμένει, σχεδόν σαν να ήταν πάντα ένα μέρος του ίδιου του τοπίου, νωχελικά θα΄ λεγα απλωμένο το ιερό συγκρότημα της Χατσεψούτ, ένα ανθρωπογενές μόρφωμα, μνημείωση της δημιουργικότητας ενός μεγάλου πολιτισμού και ανεξίτηλη υπενθύμιση στο χρόνο της παρουσίας μιας γυναίκας Φαραώ, που δε δίστασε με πυγμή να χαράξει ένα ρωμαλέο ίχνος στην αιωνιότητα…Το κτίριο του αρχιτέκτονα Σενμούτ (εικ.3), με τρείς στιβαρές χειρονομίες γεωμετρεί την ύπαρξή του και αποδεικνύει με μια μόνο ματιά την ασύλληπτη δύναμη της μεγάλης αρχιτεκτονικής την ώρα που συνδιαλέγεται με την ιεραρχία του τοπίου που την περιβάλλει…Ένας μεγάλος όγκος χαμηλά, μια κάθετη ράμπα που τον διατρέχει με το ίδιο το κτίριο να επανευρίσκεται στην πορεία της και ένας μεγαλύτερος όγκος πιο ψηλά που ακουμπά σχεδόν στις τρομερές υπώρειες της ακατάβλητης φυσικής ασβεστολιθικής γεωγραφίας…Μια αλληλουχία στερεών, κινήσεων και ανυψώσεων σε απόλυτη ομολογία με την αφήγηση του ίδιου του τοπίου που προανέφερα…Το κτίριο ανυψώνεται με ένα τρόπο σχεδόν μυστικό, συμπυκνώνοντας τις άδηλες αναλογίες της χθόνιας όψης του τοπίου σε κίνηση και αρχιτεκτονικό ρυθμό και μετασχηματίζοντας στο τέλος τη μετάβαση από τα χαμηλά στα πιο ψηλά ερείσματα του ακατάλυτου γρανιτένιου υπόβαθρου της γης που το φιλοξενεί σε μνημειώδη αρχιτεκτονική χειρονομία…

Προσωπικά η εικόνα αυτή με συγκλονίζει μπορώ να πω με ένα τρόπο αντίστοιχο με εκείνη της μυθικής Χοζοβιώτισσας πάνω από τη βαθύχρωμη απεραντοσύνη του ελληνικού αρχιπελάγους στην Αμοργό…Τελικά δεν είναι μόνο το Τοπίο, καταστατική συνιστώσα του κόσμου μας που μπορεί να διαπερνά τις αισθήσεις και να μετατρέπεται σε πρωτόλεια ευφορική εμπειρία αλλά και η μεγάλη Αρχιτεκτονική, όταν καταφέρνει να στέκεται μέσα σ΄αυτό και να αλληλεπιδρά μαζί του… Μπορούν τότε να δημιουργούνται ωσμώσεις φυσικής γεωγραφίας και πνευματικής δημιουργίας αξεπέραστες ικανές να μας προσφέρουν βαθιές ανάσες σε ένα -έτσι κι αλλιώς- μοναχικό ταξίδι στα όρια ενός Κόσμου μικρού και Μέγα…..

Οdyss, 28.03.09

25 ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 : ΤΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΝΟΗΜΑ ΜΙΑΣ ΜΕΡΑΣ

Με αφορμή τη σημερινή επέτειο,
ένας σπουδαίος πίνακας
του μέγιστου ποιητή των εικόνων
του Νίκου Εγγονόπουλου


Ο Όρκος (των Φιλικών), Ν.Εγγονόπουλος,1952
Δημοτική Πινακοθήκη Ρόδου

Ο ποιητής και ζωγράφος Νίκος Εγγονόπουλος (1907-1985) μου έδωσε το υλικό για το μικρό σημερινό σχόλιο, για την πραγματικά σπουδαία εκείνη Επανάσταση που σάρωσε με την έκρηξή της τη σκληρή μοίρα του Τόπου μας και κατάφερε να δημιουργήσει το ανεξάρτητο νεοελληνικό εθνικό κράτος, απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη και την ανάπτυξη δημοκρατικών θεσμών… Υπάρχουν πολλές οπτικές για το θέμα σήμερα και δεν πρόκειται να κρίνω τις σοβαρές προσπάθειες της σύγχρονης ιστοριογραφίας για μια καλύτερη κατανόηση εκείνης της περιόδου… Θα σταθώ μόνο σ΄αυτό τον εξαιρετικό πίνακα του 1952, τον ΄Ορκο (των Φιλικών),που με τη μοναδική του δύναμη ο Νίκος Εγγονόπουλος καταφέρνει να μετατρέψει σε διαχρονικό σχόλιο για τη δύναμη του γένους να μπορεί να λειτουργεί συλλογικά στις δύσκολες εποχές και να μετατρέπει τις μικρές μας διαιρέσεις σε παλίμψηστα μιας ισχυρής αγωνιστικής συνείδησης… Προσέξτε την κίνηση των χεριών και την κίνηση των μορφών που καταφέρνουν να σχηματοποιήσουν στο κέντρο της σύνθεσης την τριγωνική αναφορά στο αέτωμα του αρχαιοελληνικού ναού, ακατάλυτη αναφορά της συμβολής των Ελλήνων στις δημιουργίες του ανθρώπινου πνεύματος και συναίρεση του όλου διαχρονικού ίχνους μας στην εξέλιξη ενός πολιτισμού με οικουμενικό χαρακτήρα…

Odyss, 25.03.2009